Nr 3 (46)

Dostrzegliśmy ciekawy moment, gdy Organizacja Narodów Zjednoczonych, poszukując sposobów na swe wszechstronne usprawnienie, otwiera się na regiony i doświadcza pewnej responsywności w tym względzie. Doskonałym tego przykładem jest realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs) Agendy 2030. Uważamy, że warto to wykorzystać w procesie postępującego umiędzynarodowienia polskich regionów i dywersyfikacji zagranicznego wsparcia ich rozwoju, a ku temu – odpowiednio upowszechnić. Ważnym krokiem w tym względzie jest w naszej ocenie kolejna publikacja w periodyku naukowym rozważań i wyników badań w zakresie podejścia polskich regionów do Agendy 2030 i Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG), z zarysem systemu ich realizacji. Na tym tle formułujemy postulaty i rekomendacje naukowe na użytek praktyki krajowej i międzynarodowej.

Artykuł przedstawia koncepcję społeczeństwa w ujęciu teorii prawa cywilnego, wyjaśniającą przyczyny przyjmowanego rozumienia pojęcia „prawa cywilnego”, jak i stosowaną powszechnie metodę jego wykładni. Punkt wyjścia stanowi przedstawienie niemieckiej koncepcji społeczeństwa cywilnego, z uwzględnieniem jej gospodarczego, społecznego i filozoficznego podłoża. W myśl tej koncepcji, opartej na filozofii niemieckiego idealizmu i naukach ekonomicznych, społeczeństwo cywilne obejmuje materialne potrzeby i gospodarcze interesy obywateli, będące podstawą tworzenia norm prawa cywilnego. Zarówno tworzenie prawa cywilnego, jak i sposób ich odczytania (metoda wykładni prawa cywilnego)- poprzez zrozumienie potrzeb gospodarczych obywateli- umożliwiają rozwój prawa cywilnego, a tym samym- rozwój gospodarczy i społeczny wolnego rynku. Prawo cywilne jest dlatego rozumiane jako prawo społeczeństwa cywilnego. Koncepcja ta, posłużyła do zbadania powszechnie stosowanego w Polsce pojęcia „społeczeństwa obywatelskiego”, w szczególności: wyjaśnienia przyczyn zastąpienia pojęcia „społeczeństwa cywilnego” pojęciem „społeczeństwa obywatelskiego”, a także- zrozumienia konsekwencji tego działania dla współczesnej teorii prawa cywilnego. Badania te pokazują, że pojęcie „społeczeństwa obywatelskiego” może pełnić podobną rolę w polskiej nauce prawa, jaką w niemieckiej nauce prawa cywilnego pełni koncepcja prawa społeczeństwa cywilnego- tj. służąc wyjaśnieniu przyjmowanej powszechnie koncepcji (teorii prawa) oraz metody jego wykładni. Artykuł pokazuje, że nauki pokrewne mają bezpośredni wpływ na naukę prawa- teorię prawa cywilnego oraz jej podstawowe pojęcia, wskazując przy tym praktyczne różnice w teorii polskiego i niemieckiego prawa cywilnego.  

Artykuł przedstawia system prawa w świetle współczesnych teorii prawa naturalnego ukształtowanych przez  poglądy na temat prawa naturalnego św. Tomasza z Akwinu, Johna Finnisa i Javiera Hervady . Przyjęta w tekście perspektywa prawnonaturalna opiera się na założeniu, że źródłem zarówno normatywności prawa, jak i późniejszej legitymizacji procesów stanowienia i stosowania prawa jest człowiek rozumiany jako osoba (personalizm), przy czym jego osobowy charakter jest uznawany, a nie arbitralnie nadawany, co więcej, jest on powiązany z czasem rzeczywistego, biologicznego życia. Osoba jest zatem źródłem normatywności prawa zarówno ze względu na indywidualny aspekt osoby, jak i ze względu na ogólny charakter natury ludzkiej (przede wszystkim wolność i racjonalność tej natury). Uznanie człowieka za osobę implikuje konieczność odwołania się do jego przyrodzonej godności. Perspektywa prawa naturalnego jako ramy prowadzenia badań prawniczych zakłada, że artykulacja założeń aksjologicznych powinna poprzedzać refleksję nad prawem karnym, konstytucyjnym, cywilnym i prawem pracy.

Niniejszy artykuł ma na celu prześledzenie historii zasady pomocniczości, w celu próby zdefiniowania jej istoty jako dyrektywy odnosząc się do ustroju państwa. Praźródeł zasady można doszukiwać się już w czasach starożytnych, jednak szczególnie istotny był dla niej okres średniowiecza, kiedy, chociaż nie została bezpośrednio wyartykułowana, jej istota była zdecydowanie widoczna tak w praktyce polityczno-ustrojowej, jak i w refleksji filozoficznej, zwłaszcza u Tomasza z Akwinu. W późniejszym okresie rodzące się doktryny suwerenności oraz umowy społecznej, zapoczątkowane przez Wielliama Ockhama oraz Marsyliusza z Padwy, a rozwinięte przez Jeana Bodina, Tomasza Hobbesa, Johna Locke’a czy Jana Jakuba Rousseau, doprowadziły do znacznej centralizacji władzy w okresie nowożytnym i tym samym wyraźnego ograniczenia stosowania zasady pomocniczości. Refleksja nad nią nie została jednak w pełni zarzucona i była przedmiotem myśli Johannesa Althusiusa, uważanego za jej pierwszego teoretyka, na przełomie wieków XVI i XVII, po, czym, w XIX wieku, Alexisa de Tocqueville’a, a wreszcie przedmiotem nauczania społecznego Kościoła, któremu zawdzięcza swoją dojrzała formę oraz nazwę. Prześledzenie jej historii pozwala na zrekonstruowanie istoty samej zasady, którą można sprowadzić do konieczności istnienia podmiotów mniejszych niż państwowa władza centralna, których nie wolno pozbawiać ich autonomii.

Współpraca w zakresie ochrony zdrowia od wielu lat odgrywa istotną rolę w stosunkach między państwami i budzi ich duże zainteresowanie, jak też wielu różnych instytucji międzynarodowych. Ważne miejsce w tym zakresie ma także dwustronna współpraca państw, a w szczególności państw sąsiadujących ze sobą. Niniejszy artykuł, w którym dokonano analizy zawartych przez Polskę z państwami sąsiednimi traktatów o przyjaźni i współpracy, a więc umów mających szczególną rolę w stosunkach traktatowych państw, udziela odpowiedzi na pytanie badawcze, czy we wspomnianych traktatach znalazły się postanowienia odnoszące się do współpracy w zakresie ochrony zdrowia, a zatem, czy ten rodzaj współpracy stanowi przejaw wspólnego zainteresowania państw, a jeśli tak, to czy nadano mu odpowiednią rangę i gwarancje w jego realizacji.

Artykuł koncentruje się na orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w dwóch wrażliwych obszarach związanych z zakończeniem życia ludzkiego, a mianowicie eutanazją i zaprzestaniem leczenia podtrzymującego życie (eutanazja bierna). Te wysoce kontrowersyjne kwestie wymagały od Trybunału odpowiedzi na kluczowe pytania dotyczące zakresu i istoty zobowiązań państw-stron wynikających z art. 2 (prawo do życia) i art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Ponad dwadzieścia lat temu, w sprawie Pretty przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (2002), zwięzłe sformułowanie art. 2 EKPC doprowadziło Trybunał do wniosku, że nie ma „prawa do eutanazji” gwarantowanego przez Konwencję. Jednakże nie przeszkodziło to Trybunałowi w uznaniu, że ogólne prawo do decydowania o zakończeniu życia jest elementem prywatności chronionej na podstawie art. 8 EKPC. Od czasu wydania wyroku w sprawie Pretty orzecznictwo Trybunału dotyczące wspomaganego samobójstwa i zaprzestania leczenia podtrzymującego życie balansuje między sprzecznymi interesami. Po rozpoznaniu kilku przełomowych spraw, głównie ze Zjednoczonego Królestwa, Szwajcarii, Belgii, Niemiec i Francji, Trybunał skalibrował istotę i zakres marginesu uznania państw w zakresie dopuszczalności wspomaganego samobójstwa i zaprzestania leczenia podtrzymującego życie. Nie należy jednak oczekiwać, że standardy Trybunału spełnią wszelkie oczekiwania, biorąc pod uwagę zróżnicowane podejścia filozoficzne, etyczne i religijne odnośnie do śmierci człowieka oraz roli państwa w ochronie prawa do życia.

Tekst zarysowuje sylwetkę Fiodora Fiodorowicza Martensa, wybitnego XIX-wiecznego rosyjskiego prawnika i dyplomaty. Autorzy opisują tak jego dorobek naukowy, jak i wymiar praktyczny na niwie prawa międzynarodowego publicznego, a również wpływ, jaki wywarł na rozwój międzynarodowego prawa humanitarnego. Przedstawiono poszczególne etapy drogi życiowej i kariery zawodowej Martensa, w tym studia poza Imperium Rosyjskim, pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz działalność naukową. Podkreślono jego aktywną rolę w opracowywaniu umów międzynarodowych, w tym konwencji haskich z 1899 i 1907 roku. Ujawniono nowe fakty dotyczące biografii Martensa, przybliżając tego nieznanego szerzej w Polsce wybitnego naukowca i praktyka szerokiemu gronu badaczy tak prawa międzynarodowego publicznego, jak i historii prawa.

Autor podejmuje  próbę opisu zagadnień prawnych, z którymi przyszło się zmierzyć krakowskim sędziom w praktycznym stosowaniu przepisów procesowych  prawa francuskiego. Code civil  i francuski Code de procédure civile, obowiązujące w Krakowie od 1810 r., zostały ostatecznie zastąpione  ABGB i austriacką procedurą cywilną w 1855 r. Mimo że nie udała się kodyfikacja nowego  prawa cywilnego w Wolnym Mieście Krakowie, to jednak pozostał po pracach kodyfikacyjnych materiał źródłowy, który stanowi  przedmiot szczegółowej analizy. Artykuł przedstawia stosowanie przepisów procesowych prawa francuskiego głównie przez pryzmat opinii Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego o naruszeniu przez sądy francuskiego prawa procesowego, które wydawane były  na podstawie artykułu XV konstytucji Wolnego Miasta Krakowa z 1815 r.

Artykuł przedstawia wybrane zagadnienia związane z regulacjami pierwszego nowoczesnego kodeksu postępowania karnego w Polsce, wydanego w 1928 r. i opartego, co do zasady, na modelu procedury francuskiej. Autorka wymienia twórców kodeksu: znakomitych polskich uczonych, sędziów i adwokatów. Główne analizy poświęca zasadom procesowym obowiązującym w nowym polskim procesie. Szczegółowo rozważa m.in. zasadę skargowości, legalizmu, ustności i jawności rozprawy sądowej oraz zasadę bezpośredniości, swobodnej ocenie dowodów i udziału obywateli w sądownictwie. Autorka wyjaśnia, które zasady procesowe nawiązywały bezpośrednio do modelu francuskiego, a które bazowały na regulacjach innych krajów europejskich.

Artykuł przedstawia charakterystykę jednego z ważniejszych źródeł prawa w szlacheckiej Rzeczypospolitej. Był to jedyny urzędowy kodeks procesowego prawa ziemskiego zaakceptowany przez część posłów na sejmie walnym w 1523 r. i obowiązujący aż do upadku państwa. Składała się Formula ze 111 artykułów podzielonych na dwie części. Pierwsza, obejmująca art. 1 – 75 zawierała przepisy natury normatywnej, druga była wyłącznie zbiorem formuł procesowych związanych z rozmaitymi aktami prawnymi. Formula nie była wyczerpującą kodyfikacją procesu sądowego, zwłaszcza nie unormowała kwestii dowodów; najwięcej przepisów dotyczyło postępowania egzekucyjnego. Przy jej opracowaniu jej autorzy korzystali z wcześniejszych źródeł i opracowań opierając się przede wszystkim na prawie małopolskim. Była dziełem bardzo pożytecznym stojącym na niezłym poziomie prawniczym. Najważniejszym jej postanowieniem było wprowadzenie apelacji.

    Z powodów politycznych wprowadzano ją do obrotu prawnego w różnych terytoriach państwa niemal przez pół wieku, nie cieszyła się też zbytnią popularnością, choć używano jej przepisów powszechnie.

     Co ciekawe, uwagi dotyczące małej popularności Formulae processus dotyczą także czasów współczesnych. Całościowego opracowania tego cennego źródła prawa nie ma do dnia dzisiejszego, a poza nielicznymi wyjątkami autorzy rozmaitych podręczników o kodeksie wspominają ograniczając się wszakże do paru zdań jego ogólnej charakterystyki.

Artykuł poświęcony jest problematyce recepcji francuskiego kodeksu procedury cywilnej na ziemiach Księstwa Warszawskiego. Opisywany proces odbiegał od wprowadzenia Kodeksu Napoleona. Minister sprawiedliwości Feliks Łubieński bezwzględnie łamał opory polityków i środowiska prawniczego wobec francuskiego kodeksu cywilnego. W stosunku do procedury cywilnej minister zachowywał daleko posunięty pragmatyzm, ponieważ sędziowie dopiero zapoznawali się z jej przepisami, często niejasnymi i wątpliwymi, dającymi się wytłumaczyć tylko poprzez analizę francuskiej tradycji sądowej. F. Łubieński upoważnił sądy Księstwa Warszawskiego do układania dla siebie tak zwanych organizacji wewnętrznych, czyli regulaminów, które dopuszczały często elementy procedury obowiązującej w I Rzeczypospolitej. Stąd z biegiem czasu wielu prawników ciepło wypowiadało się o zasadach procesu francuskiego twierdząc, że są one w istocie bardzo podobne do tych, które obowiązywały w okresie przedrozbiorowym. Nowe przepisy proceduralne doprowadziły również do umocnienia i wzrostu liczby urzędników sądowych, posiadający stały dochód. Tworzyli oni coraz silniejszą grupę inteligencji o wyższych kwalifikacjach.

Artykuł jest przyczynkiem dotyczącym rozwoju kariery naukowo-dydaktycznej oraz kształtowania się poglądów profesora Stefana Glasera. Był on przedstawicielem nauki prawa karnego i procedury karnej w latach dwudziestolecia międzywojennego, zatrudnionym początkowo w fakultecie prawa Uniwersytetu Lubelskiego (od 1928 roku Katolicki Uniwersytet Lubelski), a następnie, od 1924 roku, na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W trakcie jego pracy na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, trwającej do 1933 roku, na kartach wielu publikacji naukowych poruszał on liczne zagadnienia z zakresu prawa karnego procesowego. Stefan Glaser konstruując opinie i poglądy poświęcone zasadom procesu karnego, uprawnieniom prokuratora, oskarżyciela prywatnego, obrońcy oraz sędziego pokoju, czynił to zarówno w okresie prac Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej, jak i po wejściu w życie Kodeksu postępowania karnego z 1928 roku. Prawnik ten korzystał przy tym, porównawczo, z ustaleń doktryny i prawodawstwa niemieckiego, austriackiego oraz francuskiego.

The author presents research to analyze the particular protection of underaged victims of torture and illtreatment under the European Convention on Human Rights (ECHR). This particularly vulnerable group is entitled to special protection due to its status and susceptibility to various types of abuse. ECHR had the opportunity to analyze the applications concerning violations of the prohibition of torture, inhuman or degrading treatment or punishment concerning minors, among other things, domestic violence, migration, corporal punishment, or sexual abuse. The states parties have particular obligations in this respect due to the nature of the violation and the specific vulnerability of the victim. The purpose of the Article is to focus on minor victims of torture in the context of their particular vulnerability and protection of their respective rights under the ECHR system.

Artykuł stanowi analizę nowych przesłanek uznania za niegodnego, zaproponowanych w projekcie nowelizacji prawa spadkowego przygotowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Kształt planowanych zmian budzi wiele pytań i wątpliwości przedstawionych w opracowaniu. Krytycznej ocenie proponowanych rozwiązań towarzyszą również uwagi o charakterze de lege ferenda.

Sztuczna inteligencji zaczyna wkraczać w środowisko rodzinne. Coraz bardziej zaawansowane systemy autonomiczne i roboty sterowane sztuczną inteligencją pozwalać będą na realizację niektórych z obowiązków rodzicielskich, związanych z pieczą, wychowaniem a nawet reprezentowaniem dziecka. Fenomen ten zmusza do poszukiwania prawnej kwalifikacji dla powierzenia przez rodziców określonych decyzji maszynie. Rozwiązaniem jest przyznanie AI szczątkowej, punktowej podmiotowości w zakresie potrzebnym do powiazania z pełnioną funkcją społeczną. Warunkiem takiej podmiotowości byłaby rejestracja w publicznym rejestrze, poprzedzona szczególną certyfikacją. W dalszej perspektywie udział AI w życiu rodziny zmusi do uznania jej – w pewnych kontekstach – za jej nieodłączny element.

Przywilej bankowych tytułów egzekucyjnych (b.t.e.) pozwalał bankom na uproszczone dochodzenie roszczeń, gdyż bank mógł wystawić tytuł egzekucyjny bez przeprowadzenia postępowania sądowego. Banki mogły także wystawiać dalsze b.t.e. w przypadku egzekucji przeciwko kilku osobom lub z kilku części składowych majątku dłużnika. Pomimo derogowania przepisów o b.t.e. z systemu, instytucja ta funkcjonuje w ograniczonym zakresie na mocy przepisów przejściowych. Celem artykułu jest rozstrzygnięcie problemów interpretacyjnych wiążących się z wystawianiem dalszych b.t.e. w obecnym stanie prawnym, w szczególności dotyczących terminu wystawienia dalszego b.t.e. oraz elementów treści tytułu.

Na dostępność medycyny transplantacyjnej w poszczególnych krajach wpływa szereg czynników, wśród których wymienić należy chociażby śmiertelność w wypadkach drogowych, wysokość Produktu Krajowego Brutto per capita, wysokość sum przekazywanych na służbę zdrowia, ogólnospołeczne nastawienie do tej metody leczenia, przyjęte ustawodawstwo, w szczególności model wyrażania zgody na pobranie narządów post mortem, liczbę czynnie działających ośrodków transplantacyjnych i aktywnych koordynatorów transplantacyjnych oraz statystyki w zakresie przeprowadzania zabiegów z udziałem dawców żyjących. Niestety, podejmowane dotychczas próby zwiększenia dostępności materiału transplantacyjnego nie doprowadziły do widocznego skrócenia list oczekujących. Ogólnoświatowy, chroniczny niedobór narządów, tkanek i komórek, które można by przeszczepić zmusza więc do poszukiwania coraz to nowych rozwiązań, dzięki którym lista pacjentów oczekujących na przeszczepienie zmniejszy się. W artykule autorka poddaje pod rozwagę czy zwiększenie puli dostępnych transplantatów mogłoby nastąpić w efekcie wprowadzenia reguł pierwszeństwa w procedurze alokacji narządów.

Artykuł sygnalizuje problematykę seksualnych i emocjonalnych relacji człowieka z robotem humanoidalnym – zjawiska, które zapowiada niewątpliwie imponujący postęp technologiczny, lecz wzbudza przy tym szereg wątpliwości, zważywszy na skalę powiązanych z nim zagrożeń. Jako, że zagadnienie dotychczas stanowi przedmiot zainteresowania badaczy w głównej mierze zagranicznych, za istotne uznano zaprezentowanie również polskiej perspektywy prawnej. W pierwszej kolejności przestawiono uwagi, które docelowo wyjaśniają przyjęte stanowisko – broniące tradycyjnego modelu rodziny (małżeństwa). Następnie przybliżono genezę i charakterystykę związków ludzko-robotycznych, co w założeniu autora ma na celu obronę zasadności badań w obszarze uchodzącym aktualnie za futurystyczny. Dalsze części obejmują sformułowanie potencjalnych problemów prawnych oraz podjęcie próby rozważań wobec ewentualnych perspektyw prawodawcy w przyszłości. Finalnie, podkreślono argumenty przemawiające za słusznością traktowania obcowania człowieka z humanoidem zdecydowanie krytycznie, a tym samym niebagatelizowania ryzyk, które mogą nastąpić w wyniku wdrożenia rewolucyjnych postulatów o podmiotowości robotów, legalności usług seksualnych czy nawet małżeństw z ich udziałem.

The article indicates the issues of sexual and emotional human relations with a humanoid robot - a phenomenon that heralds undoubtedly impressive technological progress, but raises a number of doubts, considering the scale of the risks associated with it. As the issue has so far been of interest to mainly foreign researchers, it was also considered important to present the Polish legal perspective. First, comments were made that ultimately explain the adopted position - defending the traditional model of the family (marriage). Then, the genesis and characteristics of human-robotic relationships were presented, which, according to the author's assumption, is to defend the legitimacy of research in the area that is currently considered futuristic. Further parts include the formulation of potential legal problems and an attempt to consider the possible future prospects of the legislator. Finally, the arguments for the rightness of treating human intercourse with humanoid definitely critically, and thus not underestimating the risks that may occur as a result of the implementation of revolutionary demands on the subjectivity of robots, the legality of sexual services or even marriages with their participation, were emphasized.

The article is devoted to general clauses regulating abuse of law in the Polish Labor Code. The author defined the meaning of the concept of a general clause and its functions. He also discussed the legal mechanism of the functioning of the socioeconomic abuse of law category and principles of social coexistence in individual and collective labor law.

Kara mieszana (sekwencyjna), wprowadzona nowelizacją Kodeksu karnego z 20 lutego 2015 r. jest instytucją, mającą wypełnić istotną funkcję w systemie środków reakcji na przestępstwo. Powstaje problem realizacji celów kary mieszanej w przypadku odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolności orzeczonej w ramach kary sekwencyjnej w systemie dozoru elektronicznego. Niewątpliwie problem ten dostrzegany jest przez sądy w praktyce orzeczniczej oraz przedstawicieli doktryny. Celem artykułu jest dokonanie pogłębionej analizy tego zagadnienia  należącego do kategorii kontrowersyjnych i mającego dużą doniosłość praktyczną.

Artykuł dotyczy możliwości kumulatywnego wykonywania wolnościowych i izolacyjnych środków zabezpieczających orzeczonych w odrębnych sprawach dotyczących różnych czynów zabronionych popełnionych przez tego samego sprawcę. Obowiązująca regulacja nie pozwala na łączne zastosowanie środków z art. 93a § 1 pkt 1-3 k.k. ze środkiem z art. 93a § 1 pkt 4 k.k., co powinno odnosić się także do ich wykonywania. Orzeczenie detencji psychiatrycznej w jednej sprawie konsumuje konieczność wykonywania środków zabezpieczających w innych postępowaniach, co powinno pociągać za sobą uchylenie wolnościowych środków (art. 93b § 2 k.k.). Niewystarczające byłoby jedynie umorzenie lub zawieszenie postępowania wykonawczego (art. 15 § 2 k.k.w.) w tym zakresie.

Research on accessibility has been intensified due to CRPD. Sometimes, even a new discipline of accessibility studies, separate from disability studies, is distinguished. It is a broad field at the intersection of all disciplines whose theory and practice concern various aspects and areas of accessibility. It needs to be defined as its discipline, with its unique set of methods, ideas, and models. There is undoubtedly a lack of in-depth consideration of accessibility in legal studies. Accessibility has not yet received such considerations as Disability Law or Disability Legal Studies. Accessibility Law awaits similar discussion on its place in the legal studies and legal system. Undeniably, the legal standards of accessibility included in the crPD are part of human rights law. What is missing, however, is an in-depth consideration of how far Disability Law should be seen as a subdiscipline of human rights law, in which the crPD has played a crucial role, and in how far it is already becoming a separate discipline. In
the development of the accessibility law, issues related to identifying other sources and the place of accessibility in the legal system, its role, its legal nature and the scope of accessibility standards can be distinguished. Attempts
are made to assess the content of the Convention concerning accessibility, to analyze General Comment No. 2 (2014) „Article 9 Accessibility”,and to review the subject literature on accessibility law. Detailed legal solutions within the different areas of accessibility are slowly emerging. Lawyers may
struggle with the relationship between the normative and technical content of accessibility. Thus, it becomes important to provide not only legal guarantees but also guarantees of complementary technical standards. Finally, although
accessibility is considered in the context of an international human rights standard, its assessment is not insignificant from a regional or national perspective, including the role of soft law and governance in promoting the rights of persons with disabilities at the EU level.

This paper describes the obligation to provide reasonable accommodation in the Polish legal system to remove barriers experienced by persons with disabilities in accessing work. The presentation of this issue will be made in the context of how the standards of the CRPD (United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities) and the Employment Equality Directive are implemented in the Polish labour legislation. The concept of reasonable accommodation and the scope of entities obliged to provide it to persons with disabilities who are just seeking employment and those already in employment will be analysed. It will be followed by characterising the limits of implementing this obligation, which allows for considering the resources at the disposal of the entities obliged to provide reasonable accommodation. Finally, the author discusses the legal consequences of failure to provide reasonable accommodation and the legal remedies available to persons with disabilities in such a situation. The analysis, taking into account the body of doctrine and jurisprudence, will make it possible to indicate practical difficulties in the application of the legal regulation of reasonable accommodation and, as a result, to formulate de lege ferenda postulates.

Obowiązek zapewnienia dostępności ma dla osób ze szczególnymi potrzebami istotne znaczenie. Wynika on zarówno z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych z 2006 roku, jak i ustawy z 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (ustawa o dostępności). Na gruncie prawa polskiego pojęcie dostępności odnosi się do wszystkich osób ze szczególnymi potrzebami, a nie tylko do osób z niepełnosprawnością. Artykuł ma na celu rozważenie dostępności z perspektywy prawa administracyjnego. Wyjaśnia, że w odniesieniu do ustawowego uregulowania problematyki dostępności ze specjalnymi potrzebami należy posługiwać się terminem szerszym aniżeli "podmiot publiczny", tj. terminem „podmiot administrujący”, aby objąć zakresem podmiotowym wszystkie podmioty zobowiązane do zapewnienia dostępności osobom o specjalnych potrzebach, w tym podmioty niepubliczne realizujące zadania finansowane ze środków publicznych.

Ponadto, działania jednostek sektora finansów publicznych związane z zapewnieniem dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami przez te podmioty należy uznać za element kontroli zarządczej przewidzianej w przepisach ustawy o finansach publicznych. W celu egzekwowania obowiązku zapewnienia dostępności ustawa wprowadziła procedurę skargową związaną z brakiem dostępności. Obejmuje ona możliwość poinformowania podmiotu publicznego o braku dostępności oraz wniosek o zapewnienie dostępności. W przypadku, gdy podmiot publiczny nie zapewni osobie wnioskującej dostępności z powodu naruszenia prawa, osobie uprawnionej służy prawo złożenia skargi na brak dostępności. W takim przypadku Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) może nakazać podmiotowi publicznemu zapewnienie dostępności w drodze decyzji. W razie braku realizacji nakazu w terminie stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące grzywny w celu przymuszenia. Jest to istotne wzmocnienie w porównaniu do obowiązku zapewnienia niezbędnych racjonalnych dostosowań przewidzianych w dyrektywie 2000/78/WE oraz odpowiednich przepisach prawa polskiego.

The author deals with the position of persons with disabilities in proceedings before administrative authorities in the Czech Republic. The legislation here is fragmented, and the author examines the basic principles that govern this area. At the same time, attention is focused on the question of the use of public and private institutes to support persons with disabilities in administrative proceedings. Finally, a significant transition trend from the „substitute decision-making system” to the „Supported or Assisted decision-making” concept is analyzed.

The author analyses information accessibility for persons with disabilities in three scopes: Lithuanian legislation on information accessibility, the main criteria for monitoring information accessibility in Lithuania, and the economic value of information accessibility for Lithuanian citizens with reduced mobility and business.

Ostatnie wydarzenia w Ukrainie oraz w Polsce, związane z napływem ukraińskich produktów rolnych do Unii Europejskiej, w tym do Polski, skłaniają do postawienia pytania w zakresie własności rolnej w Ukrainie. Konkretnie, istotne jest kto faktycznie jest właścicielem ziemi rolnej w Ukrainie, i kto tym samym czerpie korzyści z bezcłowego importu produktów rolnych do państw członkowskich Unii Europejskiej. Odpowiedź na tak postawione pytanie prowadzi do rozstrzygnięcia jeszcze istotniejszego problemu dotyczącego dostępu narodu ukraińskiego do własności ziemi rolnej w Ukrainie po uzyskaniu niepodległości, a tym samym odpowiedzi na pytanie co do stopnia realizacji sprawiedliwości społecznej w tym zakresie polegającej na możliwości nabywania i posiadania ziemi rolnej przez zwykłych obywateli Ukrainy, nie tylko cudzoziemców (w tym międzynarodowe korporacje) i oligarchów ukraińskich.

Anti-corruption policy indicates the maturity of the political system in conditions of uncertainty. In times of war, anti-corruption principles and mechanisms become decisive for achieving victory over the enemy and successfully reviving the state. According to the authors, Ukraine should urgently resolve corruption issues in such sectors (institutions) as health care, judiciary, prosecutor’s office and law enforcement agencies, customs and tax service, state regulation of the economy and interaction between the state and the private sector, and activities of political parties. Moreover, in conditions of Russia’s armed aggression against Ukraine, solving corruption issues in the defence sector and preventing corruption in state-owned enterprises, considering the significant damage caused by corruption in this sector, is of primary importance.

Francuski system podatkowy należy do jednych z najbardziej rozbudowanych w Europie, przede wszystkim w zakresie kontrybucji lokalnych. Dyspozycje Generalnego kodeksu podatków (Code général des impôts),zawierają specjalną Sekcję VII zatytułowaną Inne podatki gminne (Section VII : Autres taxes communales), które dzielą się na poziomie gminy na podatki obligatoryjne oraz podatki fakultatywne. Tym samym w ramach tzw. innych gminnych fakultatywnych podatków, francuski ustawodawca wymienił: podatek od wywozu śmieci z gospodarstw domowych (Taxe d'enlèvement des ordures ménagères), będący przedmiotem analizy w ramach niniejszego opracowania. Analiza ww. kontrybucji jest istotna z uwagi na zmiany w sposobie naliczania oraz poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w Polsce, która wzbudziła szereg dyskusji nad zasadnością przyjętego modelu. W tym kontekście, jednym z elementów merytorycznej i naukowej dyskusji, może być odwołanie się do komparatystyki prawniczej i tym samym analiza stosownych regulacji prawa francuskiego.

Epidemia COVID-19 zmieniła rzeczywistość  w Polsce i na świecie  w sposób, którego trudno nie odczuć niemal w każdej dziedzinie życia. Polskie władze w obawie przed rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej wprowadzały szybkie i chaotyczne zmiany w zakresie hamowania zagrożenia. Strach wywołany koronawirusem w początkowej fazie epidemii, a także ogromna ilość modyfikowanych przepisów, znacznie utrudniła analizę tego co  w danym momencie się zmienia i czy  w ogóle ma to związek z pandemią.  W ramach pakietów ustaw dotyczących walki z COVID-19 wprowadzono m.in. szereg zmian w zakresie prawa karnego, karnego procesowego czy wykroczeń. Celem niniejszego opracowania jest zbadanie zasadności wprowadzenia kontratypu wyłączającego odpowiedzialność karną przedstawicieli władzy publicznej za działania związane ze zwalczaniem COVID-19 wobec istniejącej już instytucji stanu wyższej konieczności uregulowanej  w art. 26 kodeksu karnego.

Zasadniczym celem artykułu jest ukazanie, że w kontekście starzenia się społeczeństw powstaje problem odzyskiwania wierzytelności oraz oszczędności emerytalnych, które to w dalszej kolejności mogą spowodować podważenie zasady solidarności, na której opiera się repartycyjny system emerytalny. Polski system emerytalny w przeważającej części finansowany jest metodą repartycyjną, co oznacza, że jest ściśle powiązany z czynnikiem demograficznym, a relacje pomiędzy pokoleniami mają tu kluczowe znaczenie. Świadczenia emerytalne finansowane są ze składek pokolenia aktywnego zawodowo, które liczy, że w przyszłości kolejne pokolenia będą finansowały przyszłe świadczenia. Gwarantem umowy między pokoleniami jest tu państwo. Jednakże w sytuacji starzenia się społeczeństwa powstaje problem odbioru wierzytelności. Dlatego też należy szukać takich rozwiązań, które będą gwarantowały w przyszłości wypłatę świadczeń przy zachowaniu zasady solidarności.

Sugar-dating (sponsorship) is a term used to describe a mutually beneficial relationship, most often with a sexual element, between a so-called „sugar daddy/mommy” („sponsor”) and the so-called „sugar baby” („sponsored”). Sugar-dating is not a new phenomenon, but, notably, the current literature has not analysed the phenomenon of sugar-dating from the perspective of income tax consequences. The author analyses Polish and Czech regulations regarding personal income taxes against illegal and immoral activities and attempts to classify the discussed issue correctly. In addition, the paper provides an answer to whether there are legal grounds for concluding a sugar-dating contract, which is the starting point for the analysis of taxation. The author also tries to answer whether cultural differences in the context of sugar dating in Poland and the Czech Republic are reflected in the contents of the laws.