logo czasopisma

Artykuły

Nr 3 (46) (2023)

Koncepcje prawa społeczeństwa cywilnego i obywatelskiego wobec metod wykładni prawa w polskim i niemieckim porządku prawnym

DOI:
https://doi.org/10.36128/PRIW.VI46.696
Przesłane
5 maja 2023
Opublikowane
17 listopada 2023

Abstrakt

Artykuł przedstawia koncepcję społeczeństwa w ujęciu teorii prawa cywilnego, wyjaśniającą przyczyny przyjmowanego rozumienia pojęcia „prawa cywilnego”, jak i stosowaną powszechnie metodę jego wykładni. Punkt wyjścia stanowi przedstawienie niemieckiej koncepcji społeczeństwa cywilnego, z uwzględnieniem jej gospodarczego, społecznego i filozoficznego podłoża. W myśl tej koncepcji, opartej na filozofii niemieckiego idealizmu i naukach ekonomicznych, społeczeństwo cywilne obejmuje materialne potrzeby i gospodarcze interesy obywateli, będące podstawą tworzenia norm prawa cywilnego. Zarówno tworzenie prawa cywilnego, jak i sposób ich odczytania (metoda wykładni prawa cywilnego)- poprzez zrozumienie potrzeb gospodarczych obywateli- umożliwiają rozwój prawa cywilnego, a tym samym- rozwój gospodarczy i społeczny wolnego rynku. Prawo cywilne jest dlatego rozumiane jako prawo społeczeństwa cywilnego. Koncepcja ta, posłużyła do zbadania powszechnie stosowanego w Polsce pojęcia „społeczeństwa obywatelskiego”, w szczególności: wyjaśnienia przyczyn zastąpienia pojęcia „społeczeństwa cywilnego” pojęciem „społeczeństwa obywatelskiego”, a także- zrozumienia konsekwencji tego działania dla współczesnej teorii prawa cywilnego. Badania te pokazują, że pojęcie „społeczeństwa obywatelskiego” może pełnić podobną rolę w polskiej nauce prawa, jaką w niemieckiej nauce prawa cywilnego pełni koncepcja prawa społeczeństwa cywilnego- tj. służąc wyjaśnieniu przyjmowanej powszechnie koncepcji (teorii prawa) oraz metody jego wykładni. Artykuł pokazuje, że nauki pokrewne mają bezpośredni wpływ na naukę prawa- teorię prawa cywilnego oraz jej podstawowe pojęcia, wskazując przy tym praktyczne różnice w teorii polskiego i niemieckiego prawa cywilnego.  

Bibliografia

  1. Barut Arkadiusz, „Problem polityczności orzecznictwa z perspektywy rozumienia polityczności jako sfery wspólnych wartości. Wstęp do neoklasycznej koncepcji prawa” Krytyka Prawa, nr 3 (2020): 32-49. DOI:10.7206/kp.2080-1084.394.
  2. Bocheński Józef Maria, Marksizm- leninizm: nauka czy wiara?. Lublin-Śląsk-Warszawa: Antyk Marcin Dybowski, 1988.
  3. Bokajło Wiesław, „Społeczeństwo obywatelskie: sfera publiczna jako problem teorii demokracji”, [w:] Społeczeństwo obywatelskie, red. Wiesław Bokajło, Kazimierz Dziubka. 33. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2001.
  4. Busche Jan, „Die Begründung von Schuldverhältnissen”, [w:] J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Eckpfeiler des Zivilrechts, red. Michael Martinek. 187. Berlin: Sellier de Gruyter, 2008.
  5. Coing Helmut, Europäisches Privatrecht Band I Altere Gemeinsames Recht 1500- 1800. München: C. H. Beck, 1985.
  6. Coing Helmut, Grundzüge der Rechtsphilosophie. Berlin-New York: De Gruyter, 1993.
  7. Czepita Stanisław, Sławomira Wronkowska, Maciej Zieliński, „Założenia szkoły poznańsko- szczecińskiej w teorii prawa” Państwo i Prawo, nr 2 (2013): 3-16.
  8. Frankowski Edward, „Od społeczeństwa totalitarnego do obywatelskiego”, [w:] Społeczeństwo obywatelskie. Modele teoretyczne i praktyka społeczna, red. Edward Balawajder. 259. Lublin: Wydawn. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2007.
  9. Gliński Piotr, „Przemiany sektora obywatelskiego poroku 2000- analiza porównawcza wybranych wyników badań empirycznych”, [w:] Samoorganizacja społeczeństwa polskiego: III Sektor i wspólnoty lokalne w jednoczacej się Europie, red. Piotr Gliński, Barbara Lewenstein, Andrzej Siciński. 59- 65. Warszawa: Wydaw. Instytutu Filozofii i Socjologii PAN PAN, 2004.
  10. Godlewski Tomasz, „Postrzeganie procesu transformacji w Polsce przez zwolenników orientacji lewicowej i zwolenników orientacji prawicowej” Studia Politologiczne, nr 11 (2007): 42-55.
  11. Górski Eugeniusz, „Idea społeczeństwa obywatelskiego w Polsce i Europie Środkowowschodniej”, [w:] Rozważania o społeczeństwie obywatelskim i inne studia z historii ideii, red. Eugeniusz Górski. 58. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 2003.
  12. Górski Eugeniusz, „Kategoria społeczeństwa obywatelskiego u Gramsciego i jej recepcja”, [w:] Rozważania o społeczeństwie obywatelskim obywatelskim i inne studia z historii idei.16, 62. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 2003.
  13. Heck Philip, Grundriss des Sachenrechts. Tübingen: Paul Siebeck, 1930.
  14. Heck Philip, Gesetzesauslegung und Interessenjurisprudenz. Tübingen: Paul Siebeck, 1968.
  15. Heck Philip, Begriffsbildung und Interessenjurisprudenz. Berlin-Zürich: Paul Siebeck, 1968.
  16. Heck Philip, Grundriß des Schuldrechts. Tübingen: Paul Siebeck, 1929.
  17. Hegel Georg Wilhelm Friedrich, Zasady filozofii prawa. przeł. Adam Landman. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1969.
  18. Hegel Georg Wilhem Friedrich, Vorlesungen über Rechtsphilosophie. red. Karl-Heinz von Ilting, t. III, Stuttgart- Bad Cannstatt: Frommann- Holzhoog, 1974.
  19. Ihering Rudolf von, Der Zweck im Recht, I Band. Leipzig: Breitkopf und Härtel, 1877.
  20. Kant Immanuel, Metaphysik der Sitten. Einleitung III und Einleitung in die Rechtslehre §3 (Inselausgabe IV). Leipzig: de Gruyter, 1797.
  21. Kozak Artur, Pojmowanie prawa w teorii wykładni. Wrocław: Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego, 1997.
  22. Lang Wiesław, Jerzy Wróblewski, Sylwester Zawadzki, Teoria państwa i prawa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
  23. Larenz Karl, Claus-Wilhelm Canaris, Lehrbuch des Schuldrechts, t. II, Besonderer Teil, Zweiter Halbband. München: C. H. Beck, 1994.
  24. Lityński Adam, Historia prawa Polski Ludowej. Warszawa: Lexis Nexis, 2013.
  25. Łoś-Tomiak Anna, „Społeczeństwo obywatelskie – kryzys idei, czy recepta na kryzys? Społeczeństwo obywatelskie Współczesny kryzys finansowo-gospodarczy. Istota, przebieg i konsekwencje” Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze, nr 2 (2015): 97-109. DOI: 10.26366/PTE.ZG.2015.19.
  26. Marks Karol, Fryderyk Engels, Dzieła. Warszawa: Kairos, 1960.
  27. Mayer-Maly Theo, „Eigentum und Verfügungsrechte in der neueren deutschen Rechtsgeschichte” Schriften des Vereins für Socialpolitik, nr 140 (1984): 25-40.
  28. Misztal Wojciech, Artur Kościański, „W kierunku polskiego »ideału« społeczeństwa obywatelskiego”, [w:] Falujaca obywatelskość. Stare wzory nowe tendencje, red. Artur Kościański, Wojciech Misztal. 9- 10, 12. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 2019.
  29. Morawski Lech, Filozofia prawa. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”, 2014.
  30. Morawski Lech, „Aktywizm sędziowski a sprawy polskie” Prawo i więź, nr 2 (2016): 7-13.
  31. Morawski Lech, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”, 2002.
  32. Petersen Jens, Von der Interessenjurisprudenz zur Wertungsjurisprudenz. Tübingen: Mohr Siebeck, 2001.
  33. Płeszka, Krzysztof. „Językowe znaczenie tekstu prawnego jako granica wykładni”, [w:] Filozoficzno- teoretyczne problemy sądowego stosowania prawa, red. Marek Zirk- Sadowski. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1997.
  34. Prütting Hanns, Sachenrecht. Ein Studienbuch, München: C. H. Beck, 2008.
  35. Przyłębski Andrzej, „Hegel jako teoretyk i krytyk społeczeństwa obywatelskiego” Principia nr 51 (2009): 143-161.
  36. Redelbach Andrzej, Wstęp do prawoznawstwa. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1996.
  37. Riedel Manfred, Bürgerliche Gesellschaft und Staat. Grundproblem und Struktur der Hegelschen Rechtsphilosophie. Soziologische Essays. Neuwied: Luchterhand, 1970.
  38. Romanowicz Marcin, „Teoria klaryfikacyjna wykładni prawa jako teoria uzasadnienia. Perspektywa psycholingwistyczna a pozytywistyczna koncepcja wykładni prawa” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 1 (2011): 55-74.
  39. Rückert Joachim, Ralf Seinecke, Methodik des Zivilrechts- von Savigny bis Teubner. Baden- Baden: Nomos, 2017.
  40. Rybicki Zygmunt, Andrzej Werblan, „Historyczne miejsce demokracji socjalistycznej” Państwo i Prawo, nr 8- 9 (1977): 3.
  41. von Savigny Friedrich Carl, Vom Beruf unserer Zeit für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft. Heidelberg: Mohr Verlag (Paul Siebeck), 1814.
  42. von Savigny Friedrich Carl, System des heutigen Römischen Rechts, t. I, Berlin: Paul Siebeck, 1840.
  43. von Savigny Friedrich Carl, O powołaniu naszych czasów do ustawodawstwa i nauki prawa. przeł. Kazimierz Opałek. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1964.
  44. Schwab Dieter, Martin Löhning, Einführung in das Zivilrecht, mit BGB- Allgemeiner Teil, Schuldrecht Allgemeiner Teil, Kauf- und Deliktsrecht. Heidelberg: C. F. Müller Verlag, 2010.
  45. Smolar Aleksander, „Przygody społeczeństwa obywatelskiego”, [w:] Aleksander Smolar, Tabu i niewinność. Kraków: Universitas, 2010.
  46. Sokalska Edyta, „Searching for the best legal interpretation and the ideal formula of a state- Otto von Gierke and corporatism as the basis for a new federal state” Studia Prawnoustrojowe, nr 56 (2022): 266-268. http://dx.doi.org/10.31648/sp.7646.
  47. Stelmach Jerzy, Ryszard Sarkowicz, Filozofia prawa XIX i XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1998.
  48. Sylwestrzak Andrzej, Historia doktryn politycznych i prawnych. Warszawa: Wolters Kluwer, 2015.
  49. Szacki Jerzy, Liberalizm po komunizmie. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 1994.
  50. Szymaniec Piotr, „Elementy liberalne w myśli Georga Wilhelma Friedricha Hegla”, [w:] Prace z myśli polityczno-prawnej oraz prawa publicznego, red. Mirosław Sadowski, Piotr Szymaniec. 33. Wrocław: Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2012.
  51. Tatarkiewicz Władysław, Historia filozofii, t. III, Filozofia nowożytna do roku 1830. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1981.
  52. Wagner Heinz, Das geteilte Eigentum in Naturrecht und Positivismus. Breslau: Märtin, 1938.
  53. Wiegand Wolfgang, „Zur theoretischen Begründung der Bodenmobilisierung in der Rechtswissenschaft: Der abstrakte Eigentumsbegriff, Band III”, [w:] Wissenschaft und Kodifikation des Privatrechts im 19. Jahrhundert, red. Helmut Coing, Walter Wilhelm. 188. Frankfurt: Vittorio Kolstermann, 1976.
  54. Wieruszewski Roman, „Regulacja praw jednostki w Konstytucji RP- wybrane zagadnienia”, [w:] Prawa człowieka, prawa rodziny, 30 lat Poznańskiego Zakładu Instytutu Nauk Prawnych PAN. 24. Poznań: Fundacja „Promocja Praw Człowieka – Badania i Nauczanie”, 2003.
  55. Więckiewicz Rafał, „Czym jest społeczeństwo obywatelskie? Przyczynek do dyskusji”, [w:] Społeczeństwo obywatelskie w systemie politycznym państwa. Przykład Polski na tle rozwiązań europejskich, red. Michał Szczegielniak, Rafał Więckiewicz. 13. Warszawa: Wydawnictwo Rambler, 2018.
  56. Więckiewicz Rafał, „Społeczeństwo obywatelskie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, [w:] Społeczeństwo obywatelskie w systemie politycznym państwa. Przykład Polski na tle rozwiązań europejskich, red. Michał Szczegielniak, Rafał Więckiewicz. 38-43. Warszawa: Wydawnictwo Rambler, 2018.
  57. Wróblewski Jerzy, Rozumienie prawa i jego wykładnia. Wrocław-Warszawa-Kraków- Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1990.
  58. Załęski Paweł, „Etymologia społeczeństwa obywatelskiego: o problemie tłumaczenia nowoczesnej koncepcji bürgerliche Gesellschaft” Acta Philologica 34 (2008): 49-54.
  59. Załęski Paweł Stefan, Neoliberalizm i społeczeństwo obywatelskie. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012.
  60. Zieliński Maciej, Wykładnia prawa- zasady- reguły- wskazówki. Warszawa: Wolters Kluwer, 2017.
  61. Zieliński Maciej, „Derywacyjna koncepcja wykładni jako koncepcja zintegrowana” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 3 (2006): 93-101.
  62. Zieliński Maciej, Wykładnia prawa- zasady- reguły- wskazówki. Warszawa: Wolters Kluwer, 2017
  63. Zieliński Maciej, Olgierd Bogucki, Agnieszka Choduń, Stanisław Czepita, Beata Kanarek, Andrzej Municzewski, „Zintegrowanie polskich koncepcji wykładni prawa” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 4 (2009): 23-29.
  64. Zippelius Reinhold, Rechtsphilosophie. Ein Studienbuch. München: C. H. Beck, 2011.

Downloads

Download data is not yet available.