Nr 4 (42)

Opracowanie dotyczy określenia statusu Status Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej w porządku prawnym Unii Europejskiej. Konwencja ta została zawarta przed powstaniem Wspólnot Europejskich, lecz jej znaczenie dla rynku wewnętrznego jest duże. Unia nie jest jednak nią związana wprost, lecz tylko niektórymi jej postanowieniami za pośrednictwem Porozumienia TRIPS. Niemniej jej status może także nie zależeć od tego Porozumienia, lecz wynikać z bezpośrednnich powiązań, jakie Unia stwarza w akatach prawa pochodnego i umowach miedzynarodowych, jakie zawiera z państwami trzecimi. Zarazem oznacza to wszystko, że Konwencja paryska nie może być, poza wyjątkowymi sytuacjami, powoływana bezpośrednio przed sądami unijnymi i państw członkowskich. Jej rola jest wieksza w przypadku nadawania wykładni przepisom unijnym.

Protokół 16 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wprowadza po raz pierwszy procedurę umożliwiającą sądom krajowym zwracanie się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o wydanie opinii doradczych w kwestii zasad odnoszących się do interpretacji lub stosowania praw i wolności określonych w Konwencji i jej protokołach W okresie od 2018 r. ETPCz wydał tylko pięć opinii doradczych, z których pierwsza poddana została gruntownej krytyce. Ponadto do tej pory Protokół ratyfikowało tylko 17 Państw-Stron. Dlatego też uzasadnione jest podjęcie w tym opracowaniu próby oceny pierwszych czterech lat funkcjonowania Protokołu w praktyce, przy czym zasadne jest zadanie pytania, czy Protokół rzeczywiście był potrzebny i czy sprawdza się w praktyce? Po przedstawieniu rozwiązań przyjętych w Protokole 16, omówione zostały dotychczas wydane przez Trybunał opinie doradcze, a następnie wskazówki dotyczące funkcjonowania tej instytucji wynikające z dotychczasowego orzecznictwa oraz krytyka rozwiązań przyjętych w tym Protokole. Autor zauważa, że ​​pomimo krytyki dotyczącej poszczególnych rozwiązań przyjętych w Protokole 16, ogólna ocena głównej idei tego Protokołu jest pozytywna. Niewątpliwie tworzy on pierwszą formalną podstawę prawną dla dialogu między ETPC a najwyższymi sądami i trybunałami w Państwach-Stronach Konwencji. Choć podstawowym celem tego dialogu jest wzmocnienie realizacji postanowień Konwencji w sferze krajowej, instytucja występowania o opinię doradczą przez sądy krajowe stanowić może konstruktywny instrument kształtowania europejskich standardów praw człowieka. Wprowadzenie nowego mechanizmu można uznać również za kolejny krok w kierunku uczynienia z Trybunału Strasburskiego trybunału konstytucyjnego rozstrzygającego najważniejsze kwestie dotyczące standardów praw człowieka na poziomie europejskim.

Rosyjsko-ukraiński konflikt zbrojny uaktywnił szereg inicjatyw mających na celu zebranie dowodów popełnionych w jego trakcie zbrodni międzynarodowych oraz zagwarantowanie indywidualnej odpowiedzialności karnej ich sprawców. Procesy te, mimo ich niezwykłego stopnia intensywności nie pozwalają jednakże osądzić sprawców zbrodni agresji. Jurysdykcja Międzynarodowego Trybunału Karnego w tym zakresie odnosi się bowiem tylko do zbrodni popełnionych przez obywateli państwa strony Statutu na terytorium innego państwa Strony. Natomiast wykonywanie jurysdykcji przez sądy krajowe państw trzecich może doznawać szeregu potencjalnych ograniczeń. W tej sytuacji Ukraina wszczęła kampanię na rzecz utworzenia specjalnego trybunału ds. zbrodni agresji przeciwko Ukrainie (STAU). Artykuł przedstawia zarys tej inicjatywy oraz problemy prawny, które wymagałyby rozstrzygnięcia w przypadku jej realizacji. Przeanalizowane zostają warianty powołania STAU z uwzględnieniem dwóch podstawowych możliwości –na podstawie międzypaństwowego traktatu wielostronnego oraz we współpracy z organizacją międzynarodową (np. ONZ, UE, Rada Europy). W tym kontekście omówione zostają również immunitet przedstawicieli państwa od obcej jurysdykcji karnej oraz mogące mieć zastosowanie okoliczności wyłączające odpowiedzialność państwa.

Niniejsze opracowanie ma na celu prezentację procesu transformacji barbadoskiej monarchii w republikę oraz jego analizę z punktu widzenia standardów współczesnego konstytucjonalizmu. Zniesienie monarchii i ustanowienie republiki odbyło się na Barbadosie w bardzo szybkim, kilkumiesięcznym tempie, bez konsultacji społecznych i bez przeprowadzenia referendum, wbrew wcześniejszym deklaracjom polityków o wadze referendum w decyzjach dotyczących państwa i społeczeństwa. Zniesienie monarchii zostało dokonane w drodze fragmentarycznych zmian konstytucji dokonanych w krótkim okresie przez parlament zdominowany przez jedną partię polityczną. O ile sama zmiana ustroju była zgodna z poglądami większości obywateli wyspy, o tyle sposób jej podjęcia wzbudził krytykę. Właściwa ocena zaistniałych wydarzeń wymaga spojrzenia na nie w szerszym kontekście politycznym, historycznym i kulturowym. Kazus Barbadosu jest o tyle istotny, że może stać się inspiracją dla innych państw należących do Wspólnoty Narodów, które rozważają odejście od ustroju monarchicznego.

W artykule autor postawił tezę, że warunkiem koniecznym prawidłowego czyli profesjonalnego wykonywania zawodu sędziego jest niezawisłość sędziego uwarunkowana posiadaniem przez osobę wykonującą zawód sędziego autonomii moralnej. Innymi słowy: autonomia moralna stanowi conditio sine qua non niezawisłości sędziego, a tym samym jest też koniecznym warunkiem profesjonalnego wykonywania zawodu sędziego. Autonomia moralna sędziego jest więc pożądaną i konieczną cechą osoby wykonującej zawód sędziego, ponieważ bez posiadania autonomii moralnej nie może w ogóle zaistnieć niezawisłość sędziego, niezależnie od tego, ile zostałoby stworzonych zabezpieczeń systemowych w porządku prawnym. Owe zabezpieczenia są oczywiście potrzebne, ale same w sobie, z jednej strony, nie tworzą stanu niezawisłości sędziego, a z drugiej strony, nie mają takiej mocy sprawczej, że ta niezawisłość nagle znika w razie jakichś zakłóceń działania owych zabezpieczeń.

W kontekście niezawisłości sędziego pojęcie autonomii moralnej nie jest jak dotychczas stosowane. W orzecznictwie oraz literaturze przedmiotu wskazywane są rodzaje, elementy składowe, czy też gwarancje niezawisłości sędziego, a także zagrożenia tej niezawisłości, ale brakuje pojęcia obejmującego całość i warunkującego ową niezawisłość sędziego. W przekonaniu autora artykułu, pojęciem takim jest pojęcie autonomii moralnej.

W artykule omówiono koncepcję Léona Duguit dotyczącą własności jako funkcji społecznej. Solidarystyczną teorię prawa i państwa francuskiego prawnika Léona Duguit można podzielić na część teoretyczną (ogólną) czyli teorię reguły prawnej i koncepcji państwa świadczącego usługi publiczne oraz praktyczną (szczegółową) czyli instytucji własności jako funkcji społecznej. Koncepcje Léona Duguit były bardzo mocno związane z wielkimi pytaniami epoki, w której powstawały. Dotyczyło to zwłaszcza nowego ujęcia własności, które zdaniem dziekana z Bordeaux miałoby odpowiadać na potrzeby dynamicznie zmieniającego się francuskiego społeczeństwa, dla którego ramy prawne wyznaczone przez Wielką Rewolucję Francuską oraz Kodeks Cywilny z 1804 roku przestały być wystarczające.

Autorzy podejmują zagadnienie dostępności do wymiaru sprawiedliwości osób ze szczególnymi potrzebami, przede wszystkim osób niepełnosprawnych. W oparciu o analizę przepisów prawa oraz empiryczne doświadczenia jednego z Autorów w kontaktach z krajowymi sądami, w artykule zawarto propozycje zmian. Zdaniem Autorów jednym ze sposobów na poprawę dostępu do sądów, dzięki zastosowaniu technologii informatycznych, w tym sztucznej inteligencji, byłoby przyjęcie humanocentrycznej wizji rozwoju sztucznej inteligencji, opartej o system praw człowieka.

Uznanie podmiotu za operatora usługi kluczowej następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do spraw cyberbezpieczeństwa. Za operatora usługi kluczowej może być uznany podmiot świadczący usługę kluczową, zależną od systemów informacyjnych, a incydent, postrzegany jako zdarzenie, które ma lub może mieć niekorzystny wpływ na cyberbezpieczeństwo, miałby istotny skutek zakłócający dla świadczenia usługi kluczowej przez tego operatora. System informacyjny, za pośrednictwem którego ma świadczona usługa kluczowa powinien być odporny na zakłócenia, a jeżeli służy do ochrony usług o strategicznym (w tym gospodarczym) znaczeniu dla państwa i społeczeństwa musi być należycie zabezpieczony. Obowiązki w zakresie zarządzania bezpieczeństwem w systemie informacyjnym nakładane są na operatorów usług kluczowych.

The author characterizes the specificity of the evidence proceeding before the arbitration court, which manifests itself primarily in the distinctness of the evidence proceeding regulated in k.p.c. and the autonomy of the parties’ will to the arbitration in terms of shaping the rules of evidentiary proceeding. The author broadly discusses the issues of arbitration contracts and evidence contracts in the context of the principle of contract freedom and the issues of witness testimonies. The interpretation was made with Art. 1184 k.p.c. according to which: unless a provision of the Act provides otherwise, the parties may agree on the rules and manner of proceeding before the arbitration court. Suppose arbitration contracts in the broad sense (including the so-called evidence contracts) are substantive law institutions. In that case, it should be recognized that the only limitation in shaping the rules of evidence proceeding is Art. 353¹ k.c. and the imperative provisions of k.p.c. regulating proceedings before an arbitration court (Art. 1183-1193 k.p.c.). The freedom of parties and the arbitration court must respect the rules of procedure under Art. 1183 of k.p.c., i.e., the right of the parties to a fair trial, the right to be heard, the principle of equal treatment of the parties, guaranteeing the party the possibility to defend its rights.

Obok głównego nurtu nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, przy okazji zmiany innej ustawy, wprowadzona została nowa instytucja - zarządzenia asystenta sędziego. W przypadku jednego z nich przewidziano nowy środek zaskarżenia - zastrzeżenie do zarządzenia asystenta sędziego o wezwanie do uiszczenia opłaty. Autor ocenia krytycznie wprowadzenie nowego środka zaskarżenia. Poczynione uwagi prowadzą do wniosku, że przepis dotyczący wskazanej instytucji powinien zostać uchylony.

Dopuszczalność podważania decyzji organów administracji publicznej przez sądy w postępowaniu wieczystoksięgowym budzi spór w poglądach doktryny oraz orzecznictwa.  Spór  dotyczący jaki ma charakter decyzja o przekształceniu prawa. Czy sąd w postepowaniu cywilnym jest uprawniony do podważenia decyzji ostatecznej wydanej przez organ administracji publicznej, czy sąd w postępowaniu cywilnym może oddalić wniosek o wpis prawa własności w księdze wieczystej na podstawie decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Kolejną kwestią, którą autor niniejszej publikacji rozważa w artykule są uprawnienia prokuratury do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Czy prokurator może żądać stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej przez organ administracji publicznej. Czy ustawa o zmianie ustawy- kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r. (Dz. U z 2021 r. poz. 1491) zmieniła możliwość stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Na samym końcu publikacji  autor skupił się na opisaniu procedury dotyczącej uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Celem artykułu jest przedstawienie charakterystyki instrumentów prawnych przysługujących nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego na wypadek niewykonania zobowiązania przez dewelopera z umowy deweloperskiej w terminie umówionym oraz ocena ich skuteczności, szczególnie w kontekście aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej, a ponadto poczynienie ostrożnych wniosków de lege ferenda. Analizie zostaną poddane w szczególności przepisy ustawy z 20 maja 2021 r. o ochronie praw nabywcy lokalu lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym, która weszła w życie 1 lipca 2022 r. jako ustawy, która w założeniu miała przyczynić się do poprawy ochrony nabywcy.

Podstawową wartością prawa rodzinnego jest dobro dziecka. któremu podporządkowane są wszelkie regulacje w sferze stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi. Wymaga to od rodziców dziecka zgodnego współdziałania przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej, która powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Utożsamiane z władzą rodzicielską obowiązki i prawa przysługujące rodzicom wobec dziecka są takie same, niezależnie od tego, czy pozostają oni w związku małżeńskim czy nie, czy mieszkają razem czy osobno. W przypadku ustania małżeństwa na skutek orzeczenia rozwodu albo rozstania się rodziców pozostających w związku nieformalnym sąd rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej. Jednym ze sposobów wykonywania władzy rodzicielskiej jest piecza naprzemienna, która umożliwia rodzicom aktywne uczestniczenie w życiu swego dziecka także po orzeczeniu rozwodu bądź rozstaniu się. Warunkiem orzeczenia pieczy naprzemiennej jest jednak wzgląd na dobro dziecka oraz dojrzałość jego rodziców ujmowana w pozytywnej prognozie co do harmonijnej współpracy na rzecz urzeczywistnienia dobra dziecka. Do opracowania tego zagadnienia wykorzystano metody: dogmatyczną właściwą do analizy przepisów prawnych i orzecznictwa sądowego oraz krytyczną analizę literatury przedmiotu w zakresie funkcjonowania instytucji pieczy naprzemiennej.

Celem artykułu jest ukazanie problematyki dysfunkcji rodziny, implikującej pierwotne wydanie przez Sąd zarządzeń zmierzających do konwalidacji dostrzeżonych uchybień przy realizowaniu przez rodziców uprawnień wynikających z władzy rodzicielskiej jako środka mniej dolegliwego. Następnie dokonana zostanie analiza przesłanek pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej i stosowania najsurowszego środka w tym zakresie w przełożeniu na drugiego z rodziców w sytuacji, gdy w istocie jednemu przypisuje się zaniedbania w wykonywaniu tejże władzy. Autorka zauważa mechaniczne stosowanie przez Sądy zarządzeń w trybie art. 109 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, uznające, że stanowią katalog taksatywny. Autorka dostrzega archaizm w instytucji rodziny wspierającej, a także w stopniowaniu zarządzeń ograniczających rodzicom władzę rodzicielską do umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej bądź pieczy instytucjonalnej, nawet w stanie faktycznym sprawy, gdzie sąd nie stwierdza podstaw do pozbawienia ich władzy rodzicielskiej. Problem korelacji tychże przepisów i pozbawienie władzy rodzicielskiej w sytuacji nadużywania jej przez jednego z rodziców żyjących razem stanowi lukę prawną, którą należy wypełnić aksjologicznymi zasadami, mając na względzie dobro dzieci, jak również prawo do życia w rodzinie biologicznej.

The author analyses one of the major dilemmas of corporate law, which relates to corporate mechanisms for controlling and safeguarding investment. Corporate law creates a systemic matrix, which facilitates the organizational management of the business entity and the activism of the investor. Separating ownership and control by the management of the JSC creates the presumptive
risk of unfair action. The managing person is more oriented toward increasing personal profit rather than maximizing the value of the company. Therefore, along with the general mechanisms of internal corporate management of the risk,
beyond the competence of the general meeting, it is necessary to equip shareholders with the corporate control mechanism having precise aim. Shareholder suit is one of the mechanisms of controlling and safeguarding the investment, which may be of the following types: direct (individual) suit, indirect (derivative) suit, and class action. A suit is a methodological tool used for initiating liability and restoring infringed rights of shareholders. Classes of the suit are the corporate strategy of investment, which is related to the control function of the shareholder.

Celem artykułu było po pierwsze, próba ustalenia czy i z jakiej pomocy w ramach formuły de minimis w rolnictwie oraz de minimis korzystają spółdzielnie w branży rolno-spożywczej i czy zasady jej przyznawania są korzystne dla tychże podmiotów. Drugim celem była szczegółowa ocena udzielanej pomocy de minimis w wybranej branży, tj. w spółdzielniach mleczarskich, dokonana na podstawie analizy danych zawartych w bazie SUDOP (System Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej). Pomoc przyznawana w ramach formuły de minimis związana jest z członkostwem Polski w Unii Europejskiej i stanowi szczególną kategorię wsparcia udzielanego przez państwo. Występuje nie tylko w rolnictwie, ale i w innych sektorach gospodarki. W pierwszej kolejności zaprezentowana została ogólna charakterystyka pomocy de minimis oraz de minimis w rolnictwie. Następnie wskazane zostały szczegółowe przykłady omawianej pomocy w różnych aktach prawnych dedykowane do wszystkich przedsiębiorców, w tym spółdzielni. Następnie artykuł koncentrował się na wsparciu w ramach formuły de minimis, które jest adresowane tylko do spółdzielni rolników lub spółdzielni socjalnych. W dalszej kolejności zaprezentowane zostało zagadnienie pomocy de minimis w praktyce dla spółdzielni mleczarskich.

W podsumowaniu stwierdzono m.in., że spółdzielnie działające w branży rolno-spożywczej korzystają z różnego rodzaju pomocy de minimis oraz pomocy de minimis w rolnictwie. Dla niektórych z nich, szczególnie tych mniejszych, jest to dodatkowe i istotne źródło wsparcia finansowego. Ustawodawca coraz częściej bierze pod uwagę znaczenie społeczno-gospodarcze podmiotów spółdzielczych. Przykładem jest chociażby wprowadzenie pomocy de minimis oraz de minimis w rolnictwie adresowanej tylko, np. do spółdzielni socjalnych czy spółdzielni rolników. Takie działania należy ocenić pozytywnie i wpisują się ono w przesłania Unii Europejskiej o stworzenie odpowiednich warunków do propagowania modelu spółdzielczego, w tym wsparcia finansowego.

Większość z obecnie funkcjonujących spółdzielni mleczarskich (87) otrzymała pomoc de minimis w latach 2004–2021 na łączną kwotę 6,96 mln euro. Częstość, wartość pomocy oraz  średnia wartość działania pomocowego udzielona spółdzielniom mleczarskim wrosła. Pomoc de minimis charakteryzowała się znacznym zróżnicowaniem zarówno w układzie czasowym, podmiotowym, przedmiotowym i przestrzennym oraz bardzo dużym stopniem koncentracji w układzie terytorialnym, podmiotowym i przedmiotowym.

Pomoc społeczna jest dopełnieniem systemu zabezpieczenia społecznego i zajmuje najniższą pozycję w systemie środków służących zaspokajaniu potrzeb osób, które same nie są w stanie zaspokoić własnych potrzeb. W tym celu, mając na uwadze pojęcie godności, przyznaje się tym osobom świadczenia. Wśród tych świadczeń wyodrębnić można świadczenie jednorazowe, przy wykorzystaniu, którego można zaspokoić aktualnie występującą potrzebę. Przyznanie takiego świadczenia odbywa się w formie decyzji administracyjnej lub czynności materialno-technicznej i jest dokonywane przez uprawniony organ. Wysokość tego świadczenia powinna uwzględniać zgłoszą potrzebę.   

Ustawa o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. przyniosła w Polsce zmianę m.in. w sferze ustawowych przesłanek uzyskiwania tytułu profesora w dziedzinie sztuki. Przesłanki te zostały znacznie ograniczone. Jednak wraz z tą zmianą nie doszło do przyjęcia odpowiadających jej wymagań dokumentacyjnych, ustanawianych obecnie przez organ administracyjny prowadzący postępowania awansowe w tej sprawie (tj. Radę Doskonałości Naukowej). Również większość recenzji sporządzanych aktualnie w tych postępowaniach nie respektuje nowych przepisów, trzymając się starych zasad, które są utrzymywane we wspomnianej regulacji formalnej. Także sądy administracyjne nie są skore do wymuszania na powyższej Radzie dostosowania swojej praktyki do nowego stanu prawnego, a zwłaszcza krytycznej weryfikacji recenzji (w tym pod względem rzetelnego wykonywania umów o ich wykonanie). Sytuacja ta wymaga zatem korekty, a przy tym ze strony samej Rady, jak i recenzentów oraz sądów. Jej dalsze trwanie w istotny sposób blokuje bowiem awanse profesorskie krajowych artystów.

Artykuł zawiera zarysowe rozważania w przedmiocie aspektu kryminalnego praktyk sportowych określanych mianem trash-talk. Przeprowadzona kwerenda dostępnej w zbiorach powszechnych literatury karnistycznej prowadzi do wniosku o konsekwentnym pomijaniu w opracowaniach naukowych powyższej problematyki. W treści artykułu w pierwszej kolejności scharakteryzowano tło występowania przedmiotowych praktyk. Dalej zdefiniowano trash-talk. Następnie przedstawiono jego wydatny potencjał kryminalny, aby przejść do zaprezentowania propozycji koncepcji wyłączenia odpowiedzialności karnej aktualizujących się względem wskazanych praktyk. W konkluzji zwrócono uwagę na kontrastowość powstającą wskutek wpisania zachowania obciążonego ładunkiem kryminalnym pod praktykę trash-talk’u i niedoskonałość wskazanych wcześniej rozwiązań usprawiedliwiających opowiadając się finalnie za podejściem kontratypowym.

XIX-wieczna dyskusja na temat potrzeby i znaczenia kodyfikacji oraz ujednolicenia prawa cywilnego w Niemczech, a także prawa sensu largo nie przybrała jedynie ideologicznego i teoretycznego wymiaru, ale także dogmatycznoprawny, ponieważ prezentowane koncepcje torowały drogę dla przyjmowanych w przyszłości rozwiązań prawnych. Jednocześnie toczony dyskurs przetrwał niejako próbę czasu i wpływał w kolejnych latach na poglądy wielu filozofów i teoretyków prawa oraz myślicieli polityczno-prawnych.

Przedmiotem niniejszego artykułu są kodyfikacje konstytucji cesarskich (reskryptów). Po omówieniu pojęcia kodyfikacji w starożytności została wyjaśniona etymologia terminu codex, a także przedstawiono pierwsze próby ujęcia rzymskiego ius civile w jeden system. Następnie omówiono pojęcie i rodzaje konstytucji cesarskich, ze szczególnym uwzględnieniem reskryptów jako odpowiedzi urzędników, korporacji i osób prywatnych na zapytania prawne. Zaprezentowano hipotezę na temat idei pochodzenia reskryptów z praktyki udzielania porad klienteli przez patronów. Przedstawiono dwa pierwsze zbiory reskryptów, tj. kodeks Gregoriański i Hermogeniański, by na ich tle ukazać nowatorski charakter Kodeksu Teodozjańskiego. Rozważania kończy przedstawienie prac nad kodeksem Justyniańskim oraz układu tego zbioru.

Wprowadzenie w życie zunifikowanego dla całej monarchii prawa cywilnego miało służyć, z jednej strony, postępującej centralizacji władzy monarszej, z drugiej jednak strony, powszechność i pewność skodyfikowanego prawa miała skutecznie chronić interesy i wolności poddanych w stosunkach prywatnoprawnych. Proces ujednolicania prawa w Austrii był zatem - jak słusznie się podkreśla -  wypadkową dwóch tendencji tamtej doby: paternalistycznej wizji scentralizowanej monarchii oświeceniowej i prawno-naturalnej koncepcji przyrodzonych praw jednostki. Z tego  też względu  proces kodyfikacji prawa cywilnego w Austrii miał przebieg w dużym stopniu  linearny i ewolucyjny, a nie rewolucyjny. W historii powstania austriackiego kodeksu cywilnego ABGB daje się zauważyć ciągłość myśli prawniczej od Kodeksu Terezjańskiego przez Kodeks Zachodnio-galicyjski, który był pierwszą pełną, nowoczesną i prawno-naturalną kodyfikacją prawa prywatnego w Austrii. ABGB było jego doskonalszą  wersją pod względem konstrukcyjnym i redakcyjnym.

Artykuł zajmuje się historią rozwoju tej części niemieckiego Kodeksu cywilnego („BGB”), która dotyczy prawa rodzinnego, oraz ówczesną krytyką projektu ustawy, zwłaszcza ze strony ruchu na rzecz praw kobiet przed 1900 r. Wybrane przepisy projektów ustawy oraz pierwotnej wersji BGB zestawiono z krytyką polityki prawnej opublikowaną w okresie poprzedzającym uchwalenie BGB, dotyczącą dyskryminacji kobiet zamężnych, nieślubnych dzieci, jak również ich matek. Postulaty ruchu na rzecz praw kobiet, jakkolwiek bardzo precyzyjne pod względem prawnym, nie były w stanie wpłynąć na ówczesny proces legislacyjny BGB. Dopiero sto lat później, pod koniec XX wieku żądania zmiany prawa rodzinnego BGB zostały w dużej mierze spełnione, co stanowiło niejako uwieńczenie „późnym sukcesem” starań ruchu na rzecz praw kobiet z końca XIX wieku.

W drugim artykule uzupełniającym pod tytułem „Czy BGB była wielką kodyfikacją? – Zapomniane prawa kobiet. Część II – porównanie myśli ustawodawczej i praktyki orzeczniczej prawa małżeńskiego w II RP i Republice Weimarskiej” Martyna Łaszewska-Hellriegel analizuje polską i niemiecką praktykę sądową w zakresie stosowania prawa rodzinnego BGB z 1900 r. w okresie międzywojennym (1919-1939), porównując projekty ustaw z zakresu prawa małżeńskiego, wniesione przez Polską Komisję Ustawodawczą w 1929 r.    

Artykuł jest kontynuacją rozważań autorstwa Christopha-Erica Mecke pod tytułem „Czy BGB było wielką kodyfikacją? – Zapomniane prawa kobiet. Część I – Geneza prawa rodzinnego niemieckiej kodyfikacji prawa cywilnego (BGB) uchwalonej w roku 1896 i ówczesne kontrowersje na temat kodyfikacji prawa rodzinnego w Niemczech”. Tym razem zostało ukazane zagadnienie kodyfikacji Niemieckiego Kodeksu Cywilnego (BGB) z perspektywy komparatystycznej. Artykuł można podzielić na dwie główne części; pierwsza z nich jest porównaniem pozycji kobiety w projekcie prawa małżeńskiego uchwalonego przez Komisję Kodyfikacyjnej w 1929 r. w Polsce z przepisami Niemieckiego Kodeksu Cywilnego z 1896 r., druga część jest spojrzeniem bardziej praktycznym i dotyczy porównania interpretacji oraz zastosowania obowiązujących na terenie dawnego zaboru pruskiego w Polsce przepisów prawa rodzinnego przez Sąd Najwyższy (SN) i przez Reichsgericht (RG) na terenie Niemiec w okresie od 1919 r. do 1939 r. w sprawach rodzinnych zapadających na podstawie przepisów BGB.

Jednym z najdonioślejszych osiągnięć ery Napoleona był Code civile – Kodeks Napoleona jako zwieńczenie ideologicznej ewolucji spojrzenia na funkcjonowanie prawa prywatnego po okresie rewolucji francuskiej. Celem artykułu jest przedstawienie problemu recepcji kodeksu w czasach Księstwa Warszawskiego. Możemy zauważyć, że mimo pierwszych zachwytów nad francuskimi rozwiązaniami polityczno-prawnymi, pojawiły się pierwsze krytyczne oceny tych uregulowań ma opisywanym terytorium. Pierwsze pęknięcie było widoczne w momencie wprowadzania kodeksu. Przeciwko szybkiemu gruntowaniu francuskich rozwiązań przez ministra sprawiedliwości Feliksa Łubieńskiego, wypowiadali się członkowie Rady Stanu, a przede wszystkim jej prezes Stanisław Małachowski oraz jego następca Ludwik Gutakowski. Symptomatyczne jest to, ze elita polityczna w dużej mierze nie sprzyjała kodeksowi. Jednak opozycja ta zastał zdławiona, kodeks wprowadzono, a Małachowski musiał ustąpić. Ważnym oponentem francuskich rozwiązań była najwyższa hierarcha Kościoła katolickiego z arcybiskupem Raczyńskim na czele. Dla duchowieństwa nie do zaakceptowania było wprowadzenie systemu rozwodów oraz uczynienia z księży urzędników stanu cywilnego obsługujących m.in. Żydów czy niewierzących. Powyższe głosy były jednak „ciche”, a duża część elit zasadniczo były zauroczone Napoleonem.

Zwód Praw Cesarstwa Rosyjskiego” był pierwszą kompleksową, kodyfikacją prawa w Imperium Rosyjskim. Opracowany został w latach 1832 – 1835 przez Komisję Kodyfikacyjną, przy wiodącym udziale wybitnego rosyjskiego działacza państwowego Michaiła M. Speranskiego. Zwód Praw był kodyfikacją szczególną opartą na założeniach odmiennych od przyjętych w ustawodawstwach europejskich, dążących do stworzenia, wyodrębnionych według kryterium rzeczowego, zupełnych, kodeksowych źródeł prawa obowiązującego w danej dziedzinie. Jego twórcy odrzucili możliwość opracowania nowych kodeksów, a w to miejsce zastosowali benthamowską metodę prowadzącą do stworzenia tzw. „Code de concordance”, to jest, do wydania zbioru aktualnie obowiązującego ustawodawstwa, skoordynowanego wewnętrznie według kolejności systematycznej poszczególnych dziedzin prawa i bez jakichkolwiek zmian w jego treści. W konsekwencji, „Zwód Praw Cesarstwa Rosyjskiego” stanowił kodyfikację obowiązujących przepisów prawnych, ułożoną według kryterium rzeczowego, obejmującą w odrębnych tomach niemal wszystkie dziedziny prawa. Pomimo, że był systematycznie uzupełniany, a w kolejnych reedycjach jego poszczególnych tomów następowała aktualizacja ich zawartości, to wydania takie ukazywały się sporadycznie i nigdy nie odzwierciedlały w całości aktualnego stanu prawnego obowiązującego w danej dziedzinie.

Pomimo pojawiających się w II połowie XVIII wieku postulatów poprawy części Statutu z 1588 roku litewska szlachta pozostawała bardzo przywiązana do swojej kodyfikacji. Zachowane przekazy dowodzą jednak, że prawo to było w działalności sądów szlacheckich wielokrotnie naruszane. Przekonują o tym nie tylko pisma o charakterze politycznym, ale również relacje pamiętnikarskie, źródła praktyki sądowej, akty sejmikowe, a nawet treść listu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego nawołującego do usprawnienia procesu sądowego. Co więcej, występowanie wielu z wyliczonych przez monarchę uchybień znajduje potwierdzenie w innych relacjach źródłowych. Sytuacja ta stanowiła przyczynę występowania przez lokalną szlachtę do sejmu z prośbami o jej poprawę. Do najpoważniejszych problemów szlacheckiego wymiaru sprawiedliwości zaliczano proceder bezprawnego wydłużania postępowań.

Wielkie Księstwo Litewskiego było jednym  z niewielu państw renesansowej Europy, które zdobyło się na kodyfikacje prawa. W latach 1529, 1566, 1588 doprowadzili do niej  władca i stany.  Przyczynami były poważne zmiany w strukturze społecznej, szybkie przemiany ekonomiczne i polityczne: konieczność wzmocnienia państwa wobec zagrożenia moskiewskiego oraz – również przez to zagrożenie wymuszonego – związku z Koroną Polską. 

            Źródłami kodyfikacji było prawo zwyczajowe Litwy i Rusi, dotychczasowe przywileje, normy prawa polskiego, mazowieckiego, niemieckiego, rzymskiego, kościelnego (katolickiego i prawosławnego) oraz doświadczenia praktyki.

Najdoskonalszy z kodeksów – III Statut składał się z 14 rozdziałów, zawierających 488 artykułów. Kodeks miał ambicję – w miarę – pełnego unormowania prawa politycznego i prawa sądowego: ustroju, praw stanów, prawa prywatnego, karnego, ustroju sądów i ich procedury. Tak jak i poprzednie deklarował zasadę terytorialności prawa. Kodeks stał na stanowisku humanitaryzmu: akcentował zasadę in dubio pro reo, ograniczył odpowiedzialność nieletnich, ubogim przyznawał obrońcę z urzędu, likwidował  większość sytuacji powodujących powstanie niewoli. Pomimo licznych prób – nie udało się doprowadzić do jego nowelizacji. Kwestie w nim nie unormowane zaczęły regulować sejmowe konstytucje, precedensowe wyroki głównych sądów oraz – w XVIII wieku – wykładnia Rady Nieustającej. Praktyka stosowania kodeksu nie zawsze odpowiadała jego literze.

Po  rozbiorach Rzeczypospolitej Rosja stopniowo ograniczała stosowanie przepisów Statutu, ostatecznie kodeks uchylając w 1840 r. W praktyce jednak bardzo długo zachował on pewną aktualność: u schyłku XIX stulecia jeszcze toczono procesy spadkowe oparte na jego artykułach, niektóre zaś instytucje przeszły w sferę zwyczaju, aż do lat dwudziestych XX wieku.

Kodeks ten pełnił też rolę symbolu odrębności Wielkiego Księstwa Litewskiego, zarówno w epoce Rzeczypospolitej, jak i w wieku XIX.

Artykuł charakteryzuje wybrane poglądy prawnicze i tezy naukowe profesora Eugeniusza Waśkowskiego. Artykuł dowodzi, iż Waśkowski opierał akademickie rozważana w zakresie rozwoju prawa cywilnego na teoriach zaczerpniętych z nauki francuskiej, niemieckiej i austriackiej. W celu wyjaśnienia zasady autonomii stron stosunku prawnego zagwarantowanej przez kodeksy europejskie powołał się na poglądy prawników francuskich. Ograniczenia tej zasady tłumaczył na podstawie poglądów nauki niemieckiej (prawo sąsiedzkie), a także Josepha Charmonta (zjawisko ,,socjalizowania się prawa”). W swoich pracach naukowych poruszał także kwestię kompilacji prawa cywilnego w Rosji, wykazując przyczyny słabnącej w praktyce w XIX wieku tendencji kodyfikacyjnej w tym państwie. W przypadku poglądów na temat kodyfikacji procedury cywilnej w Europie i Polsce istotnym elementem było zwrócenie uwagi na utworzenie się podstawowego katalogu zasad procesowych i ,,systemu uprawnień procesowych”, wywodzonego z teorii praw podmiotowych.

Autor przedstawia Komisję Kodyfikacyjnej II Rzeczypospolitej, która była symbolem idei przygotowania własnego, polskiego ustawodawstwa. Koncentruje się on następnie na ideowych i doktrynalnych podstawach kodyfikacji prawa prywatnego (cywilnego i handlowego) oraz karnego w Europie w XIX i XX wieku, stanowiących pewien wzorzec, przejaw dążenia do nowoczesności, postępowości kodeksów prawa cywilnego, prawa handlowego, procedury cywilnej, prawa karnego materialnego i postępowania karnego. Kodyfikacje te odzwierciedlały zwalczające się niejednokrotnie prądy w nauce prawa, tworząc modelowe ujęcia, służące jako pewien standard ustawodawczy. Na tym tle Autor wskazuje po pierwsze, jakie modele wzięli za wzór polscy kodyfikatorzy. I po drugie – czy i na ile przygotowane przez nich akty prawne odpowiadały tendencjom rozwojowym oraz wnosiły oryginalne elementy do europejskiej kodyfikacji prawa.

Autor dowodzi, że uwzględniając trudną sytuację polityczną i społeczną Polski, a przede wszystkim konieczność budowy całej struktury organizacyjnej państwa niemal od podstaw, położenie gospodarcze, walki partyjne, a w końcu głęboki partykularyzm ustawodawstw dzielnicowych, pomimo nie zakończenia procesu unifikacji i kodyfikacji prawa, osiągnięte rezultaty należy ocenić wysoko. 

Artykuł dotyczy działalności kodyfikacyjnej w Rzeczypospolitej szlacheckiej XV-XVII stulecia. Zostały w nim omówione te dzieła, któren uzyskały status urzędowy i weszły w skład źródeł prawa stanowionego. Były one, niestety nieliczne,  bo dotyczyły Statutu Łaskiego i Formuli processus. Zaprezentowane zostały też prace kodyfikacyjne, które zostały podjęte z inicjatywy władz publicznych, sejmu lub króla - były one dominujące w I poł. XVI w. i skończyły się niepowodzeniem przekształacając się w prace prywatne, mimo woli, a czasami nawt wbrew woli ich autorów, a także indywidualne projekty kodyfikacyjne, których autorzy mieli nadzieję, że zostaną one zaakceptowane przez sejm walny i wejdą do kanonu ziemskiego prawa stanowionego. Dziełania te okazały się bezskuteczne i w ostateczności także weszły do grupy kompendiów prywatnych. Wreszcie krótko zaanalizowano dzieła prawnicze będące w założeniu prywatnymi zbiorami i pracowaniami prawa polskiego - miały one różny poziom, treść czy układ i w większym lub mniejszym zakresie były wykorzystywane w praktyce wymiaru sprawiedliwości. Dodatkową odrębną grupę stanowiły różnorodne źródła partykularne. Na zakończenie przedstawione zostały przyczyny niepowodzeń we wprowadzeniu do prawa stanowionego całóściowych opracowań szeroko pojętego prawa sądowego.

Criminal procedural law is a set of provisions regulating all issues related to the criminal process, particularly defining its model. Criminal procedural law provisions are the most constant and the most crucial element of the criminal trial model. They are generally defined during the development of a given regulation – with regard to criminal procedural law in the Second Polish Republic they were defined by its codification. Despite its shortcomings, the Code of Criminal Procedure of 1928, due to its priority and presented values, is still a model law in historical and comparative research. It was based on the assumptions of the classical school in the study of criminal law. However, its authors also took into account some assumptions of the sociological school. Among contemporary penal procedure codifications, the Code mainly referred to the French Code of Criminal Procedure of 1808. It was the first Polish criminal procedure codification in which the achievements of the Enlightenment and later legal doctrines could be widely used. No wonder all reforms of the criminal procedure after 1945 were based on the Code of 1928. Therefore, among others, it was referred to during the work on the current Code of Criminal Procedure of 1997.

Michaił Michajłowicz Speranskij (1772-1839), syn ubogiego wiejskiego duchownego stał się jednym z najbliższych współpracowników cesarza Aleksandra I. Na jego polecenie przekształcał struktury ustrojowe Imperium Rosyjskiego oraz faktycznie kierował pracami komisji kodyfikacyjnej, której polecono przygotować projekty kompleksowej kodyfikacji prawa cywilnego oraz karnego w Rosji. Napotkał w tej sferze sprzeciw środowisk konserwatywnych, których stanowisko i argumentacja oddane zostały w Notatce o starej i nowej Rosji (Zapiska o drewniej i nowoj Rossiji) autorstwa Nikołaja Michajłowicza Karamzina (1776-1826). Oddalony od dworu cesarskiego w początkach 1812 roku, powrócił do tych prac dopiero podczas panowania Mikołaja I (1825-1855).

Celem glosy jest ustosunkowanie się do stanowiska SN wyrażonego w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., V CNP 22/17, a tym samym udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy „w sytuacji gdy powierzchnia mieszkania osoby uprawnionej do alimentacji wykracza dalece ponad to, co niezbędne do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb mieszkaniowych jednej osoby, oczekiwanie jego sprzedaży nie narusza reguły, zgodnie z którą co do zasady nie można wymagać od uprawnionego, by wyzbywał się domu lub lokalu mieszkalnego, który służy do zaspokojenia jego usprawiedliwionych potrzeb mieszkaniowych”? Analiza glosowanego orzeczenia prowadzi do udzielenia pozytywnej odpowiedzi na tak sformułowane pytanie, a tym samym do aprobaty stanowiska SN wyrażonego w opisywanym wyroku. W glosie przytoczono argumenty przemawiające za trafnością tezy sformułowanej przez SN.

Przedmiot rozważań dotyka niezwykle istotnego zagadnienia weryfikacji ważności sporządzonego testamentu. Podejmując glosowane postanowienie Sąd Najwyższy zmuszony był dokonać wyborów i ustalić priorytety we wzajemnych relacjach między formalizmem prawa spadkowego a zasadą swobody testowania, między wykładnią życzliwej interpretacji testamentu (favor testamenti) a kodeksowymi sankcjami za naruszenie rygorów formalnych testamentu. Tytułowe orzeczenie ma doniosłe walory jurydyczne i praktyczne, a dotykając sfery konstytucyjnego prawa dziedziczenia – także aksjologiczne.

Przedmiotem glosy jest analiza orzeczenia dotyczącego roszczeń dotowanych o wyrównanie różnicy pomiędzy dotacją należną a dotacją przekazaną. W doktrynie przyjmuje się różny charakter  tych roszczeń od publicznoprawnego w przypadku dochodzenia dotacji do cywilnoprawnego w przypadku gdy przedmiotem jest roszczenie odszkodowawcze. Przyjęty charakter roszczenia wpływa na dopuszczalność jego cesji. Przyjęcie cywilnoprawnego charakteru, co do zasady oznacza dopuszczalność cesji. Jednak w tym przypadku Sąd Apelacyjny w Białymstoku dochodzi do słusznego wniosku, że cesja jest niedopuszczalna. Jednak ograniczenie to wynika natury stosunku, czyli jednego z ograniczeń wskazanych art. 509 k.c.