Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Artykuły

Tom 61 Nr 2 (2026): Prawo i Więź

Państwowa Komisja Wyborcza A.D. 2026 – jaki centralny organ wyborczy (nie)powinien być?

DOI:
https://doi.org/10.36128/b1cqnp30
Przesłane
18 listopada 2025
Opublikowane
09-05-2026

Abstrakt

The article examines whether the current institutional model and practical functioning of the National Electoral Commission (PKW) comply with European standards concerning central electoral bodies, and whether the Commission is capable of ensuring voters’ trust in the integrity of the electoral process. The authors reconstruct the relevant standards developed by the Venice Commission and ODIHR regarding the operation of central electoral bodies, with particular emphasis on the principle of neutrality of the “rules of the game”, the need to ensure balanced political representation within election-managing bodies, and the independence, impartiality, and professionalism of their members. In this context, the analysis focuses on the 2018 amendment to the Electoral Code, which transformed the PKW from a judicial type body into a mixed commission largely appointed by the Sejm, as well as on the functioning of the PKW in its current composition. The authors identify a number of systemic deficiencies, including violations of the principle of proportional representation of parliamentary forces, a low level of gender balance, limited representation of desirable subject-matter expertise, and controversial decisions concerning the financing of the main opposition party – criticized both in court rulings and in ODIHR reports. The authors argue that although the model of a multiparty commission is not, in itself, incompatible with European standards, the way the PKW operates significantly undermines the desired neutrality and credibility of this body and, consequently, weakens citizens’ trust in the democratic electoral process.

Bibliografia

  1. Bielecki, Andrzej, Dariusz Szafrański i Tomasz Gąsior, red. Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym, część 8. Warszawa: C.H. Beck, 2017.
    Pokaż w Google Scholar
  2. Chmielarz-Grochal, Anna, i Jarosław Sułkowski. “Zmiany w systemie polskiej administracji wyborczej a problem zaufania obywateli do rzetelności i uczciwości procedur wyborczych (kilka refleksji w kontekście świadomości konstytucyjnej wyborców).” Roczniki Administracji i Prawa, nr 2 (2020): 45–59. https:// doi.org/10.5604/01.3001.0014.1687.
    Pokaż w Google Scholar
  3. Chruściak, Ryszard. System wyborczy i wybory w Polsce 1989–1998. Parlamentarne spory i dyskusje. Warszawa: Elipsa Dom Wydawniczy i Handlowy, Włodzimierz Ulicki, 1999.
    Pokaż w Google Scholar
  4. “4th Scientific Electoral Experts Debates: The Stability of Electoral Law.” Co-organised by the Universidad de Barcelona and the Venice Commission. Barcelona, November 3, 2023. https://www.venice.coe.int/files/2023_11_03_Programme_Barcelona_ENrev.pdf.
    Pokaż w Google Scholar
  5. Garlicki, Leszek. Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Warszawa: Wolters Kluwer, 2018.
    Pokaż w Google Scholar
  6. Gąsior, Tomasz. “Organy wyborcze w okresie II RP.” W Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym, część 8, red. Andrzej Bielecki, Dariusz Szafrański i Tomasz Gąsior, 55–74. Warszawa: C.H. Beck, 2017.
    Pokaż w Google Scholar
  7. Jaworski, Stefan J. “Państwowa Komisja Wyborcza organem kontroli i ochrony prawa.” W Iudices electionis custodes (Sędziowie kustoszami wyborów). Księga Pamiątkowa Państwowej Komisji Wyborczej, red. Ferdynand Rymarz, 77–97. Warszawa: Krajowe Biuro Wyborcze, 2007.
    Pokaż w Google Scholar
  8. Jaskiernia, Jerzy, red. Transformacja systemów wymiaru sprawiedliwości, t. 1, Pozycja ustrojowa władzy sądowniczej i uwarunkowania transformacji. Toruń: Adam Marszałek, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  9. Kisielewicz, Andrzej i Jarosław Zbieranek. W Kodeks wyborczy. Komentarz, wyd. 2, red. Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz i Jarosław Zbieranek, 358–361. Warszawa: Wolters Kluwer, 2018.
    Pokaż w Google Scholar
  10. Kunert, Jan. “PiS uderza w PKW: ‘nieproporcjonalna’, ‘złamano ustawę’. O co chodzi?” Konkret24. https://konkret24.tvn24.pl/polityka/pis-uderza-w-pkw-nieproporcjonalna-zlamano-ustawe-o-co-chodzi-st8229020.
    Pokaż w Google Scholar
  11. Kryszeń, Grzegorz. Standardy prawne wolnych wyborów parlamentarnych. Białystok: Temida 2, 2007.
    Pokaż w Google Scholar
  12. Malužinas, Martinas i Agata Pyrzyńska. “Pozycja prawna Centralnej Komisji Wyborczej Republiki Litewskiej.” Przegląd Sejmowy, nr 6 (2023): 85–107. https:// doi.org/10.31268/PS.2023.220.
    Pokaż w Google Scholar
  13. Mikołajczyk, Marek. “Marciniak: PKW postawiła się ponad prawem.” [wywiad]. Dziennik Gazeta Prawna, 16 września 2024.
    Pokaż w Google Scholar
  14. Pyrzyńska, Agata. Zadania nadzorcze Państwowej Komisji Wyborczej w polskim prawie wyborczym. Warszawa: Legalis, 2020.
    Pokaż w Google Scholar
  15. Rakowska, Anna i Krzysztof Skotnicki. “Rola sędziów i sądów w wyborach.” W Transformacja systemów wymiaru sprawiedliwości, t. 1, Pozycja ustrojowa władzy sądowniczej i uwarunkowania transformacji, red. Jerzy Jaskiernia, 94–115. Toruń: Adam Marszałek, 2011.
    Pokaż w Google Scholar
  16. Rakowska-Trela, Anna. W Kodeks wyborczy. Komentarz do zmian 2018, red. Anna Rakowska-Trela i Konrad Składowski, 132–139. Warszawa: Wolters Kluwer, 2018.
    Pokaż w Google Scholar
  17. Rydel, Konrad. “Uwagi na temat niezależności Państwowej Komisji Wyborczej po zmianach wprowadzonych w 2018 r.” W Aktualne wyzwania prawa wyborczego, red. Marek Zubik i Jan Podkowik, 171–183. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.
    Pokaż w Google Scholar
  18. Rymarz, Ferdynand. “Udział sędziów w organach wyborczych.” W 10 lat demokratycznego prawa wyborczego Rzeczypospolitej Polskiej (1990–2000), red. Ferdynand Rymarz, 34–58. Warszawa: Krajowe Biuro Wyborcze, 2000.
    Pokaż w Google Scholar
  19. Sitek, Bronisław. “O jaką demokrację walczymy?” Prawo i Więź, nr 3 (50) (2024): 7–22. https://doi.org/10.36128/PRIW.VI50.964.
    Pokaż w Google Scholar
  20. Skotnicki, Krzysztof. “System wyborczy i organy wyborcze.” W Konstytucyjny system organów Rzeczypospolitej Polskiej, red. Marian Grzybowski i Bogusław Przywora. Warszawa: Legalis, 2024.
    Pokaż w Google Scholar
  21. Zubik, Marek. Prawo konstytucyjne współczesnej Polski. Warszawa: C.H. Beck, 2020.
    Pokaż w Google Scholar
  22. Żółciak, Tomasz. “Początek Kolejnej Wojny. Duda zaniepokojony składem PKW i parytetami klubowymi.” Gazeta Prawna, 20 stycznia 2024.
    Pokaż w Google Scholar

Downloads

Download data is not yet available.