Nr 4 (47)

This paper refers to the issues that bring together the elements of management, law and security, which must be harmonized well enough to allow effective cybersecurity management in the public service sector, which is mainly focused on the effective performance of its tasks (also with the use of ICT systems), at local, regional and national levels. The paper aims to evaluate the processes occurring in cyberspace and the mechanisms for stimulating them, in terms of effective cybersecurity management in the public service sector. The issues related to cybersecurity management in the public service sector have not been the subject of comprehensive analyses. The subject has been treated in a fragmentary manner. Therefore, this article is part of new research. The authors have contributed equally to the study.

Rozwój technologii opartych na sztucznej inteligencji (SI), aczkolwiek z jednej strony nieunikniony i łączący się z wieloma pozytywnymi aspektami, wiąże się także z powstaniem zagrożeń dla ochrony praw człowieka. Zagrożeniom tym starają się wychodzić naprzeciw różne inicjatywy prawodawcze, podejmowane obecnie zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Najbardziej zaawansowane prace, jeśli chodzi o tworzenie norm dotyczących SI w kontekście praw człowieka prowadzone są na poziomie międzynarodowym w ramach dwóch organizacji międzynarodowych o charakterze regionalnym – Unii Europejskiej (UE) i Rady Europy (RE). Celem tego opracowania jest podjęcie próby odpowiedzi na pytania o to, jak najbardziej obecnie zaawansowane regulacje w sferze prawa międzynarodowego tworzone w UE oraz RE, a także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) podchodzą do zagadnienia zagrożeń dla praw jednostki stwarzanych przez rozwój technologii opartych na sztucznej inteligencji. Po dokonaniu charakterystyki tych regulacji tworzonych w ramach tych organizacji, dokonana została analiza wybranych orzeczeń ETPC związanych są ze zjawiskiem SI. Problemy badawcze związane z prowadzoną w tym opracowaniu analizą wiążą się w szczególności ze wskazaniem różnic oraz podobieństw pomiędzy ocenianymi standardami dotyczącymi technologii wykorzystujących SI w kontekście zagrożeń jakie stwarzają dla praw jednostki oraz ich znaczeniem w przyszłości.

W postępowaniu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dowód z opinii biegłego ma szczególne procesowe znaczenie. Wykorzystanie specjalistycznych ekspertyz jest wręcz niezbędne wobec wysokiego poziomu złożoności spraw dotyczących sprawców oskarżonych o popełnienie zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości czy ludobójstwa. Skala i rozpiętość materiału dowodowego, którym dysponuje Trybunał, wprowadza potrzebę korzystania z wiedzy specjalnej ekspertów obejmującej szeroki zakresu opiniowania. Niniejsze opracowanie prezentuje najważniejsze reguły dotyczące statusu procesowego biegłych występujących przed MTK. Wobec pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy rozpoczętej 24 lutego 2022 r. i wszczętego przez MTK dnia 2 marca 2022 r. śledztwa w sprawie zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości lub ludobójstwa, które miały być popełnione na terytorium Ukrainy, uzasadnionym było wskazanie na specyfikę obszarów opiniowania w tym międzynarodowym postępowaniu karnym.

Korupcja zagraża nie tylko bezpieczeństwu narodowemu, równości ekonomicznej, globalnym wysiłkom na rzecz zrównoważonego rozwoju i zwalczania ubóstwa, ale również, a może nawet przede wszystkim systemowi demokratycznemu. Sytuacja jest jeszcze bardziej poważna, gdy mamy do czynienia z globalną kleptokracją opartą na autorytarnej korupcji. O ile całkowite ich wyeliminowanie jest niemożliwe, to podjęcie wysiłku zmierzającego do skutecznego przeciwdziałania tym patologiom stanowi warunek sine qua non do zabezpieczenia krytycznej przewagi demokratycznym państwom prawnym. Celem niniejszego artykułu jest próba przedstawienia globalnego systemu sankcji antykorupcyjnych stanowiącego istotne ogniwo międzynarodowego systemu przeciwdziałania korupcji. Najpierw omówiono podstawowe założenia amerykańskiego systemu sankcji antykorupcyjnych opartego na Magnitsky ACT, następnie dokonano przeglądu ustawodawstw innych państw, które podążyły za przykładem USA lub podjęły próbę albo złożyły deklaracje polityczne do wdrożenia systemu sankcji, a także wyodrębniono potencjalne cele do osiągnięcia i wyzwania do pokonania związane z powstaniem i rozwojem globalnego systemu sankcji antykorupcyjnych. Wreszcie sformułowano rekomendacje dla ustawodawcy krajowego, w tym podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy Polska powinna wdrożyć dodatkowe prawne rozwiązania umożliwiające zintensyfikowanie walki z globalną kleptokracją opartą na autorytarnej korupcji.

W opracowaniu przeprowadzone zostały rozważania filozoficzne nad pojęciem autorytetu prawników. W pierwszej kolejności wyeksplikowano pojęcie autorytetu, które zostało następnie wykorzystane do eksplikacji pojęcia autorytetu prawników. Wykorzystano do tego celu analizę filozoficzną pojęcia autorytetu zaproponowaną przez ojca Józefa Marię Bocheńskiego. Wywód przeprowadzono odrębnie co do dwóch rodzajów autorytetu: epistemicznego oraz deontycznego. Z przeprowadzonych rozważań wyprowadzono m. in. następujące wnioski. Po pierwsze, racjonalne (rozsądne) przypisanie danemu prawnikowi autorytetu ograniczone jest do wybranych subdziedzin prawa, przede wszystkim do subdziedziny dogmatyki prawniczej. Po drugie, nie sposób wskazać ani jednego kryterium, którego spełnienie gwarantowałoby racjonalność (rozsądek) uznania określonego prawnika za autorytet. Uznanie autorytetu pozostaje w sferze wolności każdego podmiotu. Po trzecie, jeśli ktoś zdecyduje się już uznać określonego prawnika za autorytet, przypisze określony stopień prawdopodobieństwa zdaniom deontycznym przez prawnika takiego wypowiadanym; stopień ten będzie wyższy niż 0,5, ale, o ile postępowanie tego, kto uznał autorytet, ma być racjonalne, nie może sięgnąć 1. Z wniosków tych płyną wnioski kolejne. Przede wszystkim, prawnicy nie mają żadnych szczególnych kompetencji w zakresie szeroko rozumianej moralności. Mimo tego, prawnicy niejednokrotnie nadużywają swojego autorytetu. Roszczenia wysuwane przez niektórych przynajmniej prawników, aby uznać ich za autorytety, stanowi zdumiewające urojenie prawników wysuwających takie roszczenia. Skoro prawnikom żadne szczególne kompetencje pozadogmatyczne, w tym zwłaszcza moralne, nie przysługują, a sądy konstytucyjne zajmują się w przeważającej mierze, jeśli nie niemal wyłącznie, właśnie moralnością, należałoby pomyśleć o wybieraniu sędziów tych sądów w wyborach powszechnych (a w każdym razie w inny sposób i przy przyjęciu innych założeń, niż dzieje się to obecnie).

Ogólny wydźwięk naszych wywodów jest taki, że do dziedzin wiedzy, które J.B. Bocheński uznawał za szczególnie podatne na pokusę nadużywania autorytetu (ekonomia polityczna, filozofia, teologia, sztuka militarna), trzeba dopisać nauki prawne.

Wnioski nasze można uogólnić, uważamy, na każdą dziedzinę poznania, w którym ujawnia się fenomen wielopłaszczyznowego opisu dziedziny tegoż poznania.

Artykuł ma odpowiedzieć na pytania, kiedy dokonane jest doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej, podmiotowi publicznemu będącemu stroną postępowania administracyjnego w czasie, gdy poszczególne podmioty publiczne przechodzą stopniowo od doręczeń korespondencji z użyciem elektronicznej skrzynki podawczej w ePUAP, do doręczeń na adres do doręczeń elektronicznych. Czy w przypadku elektronicznej skrzynki podawczej na platformie ePUAP, o dacie doręczenia pisma rozstrzyga dzień wskazany na urzędowym potwierdzeniu przedłożenia czy urzędowe potwierdzenie doręczenia.

Ustawa z 18.11.2020 r. o doręczeniach elektronicznych wprowadziła obowiązek posiadania przez tzw. podmioty publiczne adresu do doręczeń elektronicznych wpisanego do bazy adresów elektronicznych, powiązanego z publiczną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego. Obowiązek ten powstanie 10 grudnia 2023 r. W tym samym terminie, oprócz podmiotów publicznych, do posiadania adresu do doręczeń elektronicznych wpisanego do bazy adresów elektronicznych powiązanego z publiczną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego albo kwalifikowaną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego zostały zobowiązane, na podstawie art. 9 ust. 1 u.d.e., wybrane podmioty niepubliczne, w tym pełnomocnicy profesjonalni oraz przedsiębiorcy wpisani do rejestru, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

W ustawie o doręczeniach elektronicznych nie przewidziano jednak sankcji za brak posiadania przez podmiot publiczny adresu do doręczeń elektronicznych wpisanego do bazy adresów elektronicznych powiązanego z publiczną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego pomimo istnienia takiego obowiązku. Dodać należy, że ten akt prawny nie przewiduje również sankcji w odniesieniu do podmiotów niepublicznych, wymienionych w art. 9 ust. 1 u.d.e., za naruszenie tego samego obowiązku. Powyższe nie oznacza jednak, że brak adresu do doręczeń elektronicznych przez podmioty publiczne oraz podmioty niepubliczne, na które nałożono obowiązek posiadania takiego adresu wpisanego do bazy adresów elektronicznych powiązanego z publiczną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego nie wywołuje określonych konsekwencji procesowych.

W opracowaniu podstawowe znaczenie ma ustalenie wpływu posiadanych przez obywatela kompetencji cyfrowych na dostęp do sądu w sprawach cywilnych. Zagadnienie to staje się coraz bardziej istotne z uwagi na postępującą informatyzację wymiaru sprawiedliwości, w ramach których pojawiają się narzędzia informatyczne, które mają służyć nie tylko zainicjowaniu postępowania cywilnego, ale również pomóc w aktywnym udziale w postępowaniu i uzyskaniu sprawiedliwego rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie. W konsekwencji należy oderwać współczesne myślenie o kompetencjach cyfrowych (także o ich braku) od technicznych umiejętności i dostępu do odpowiedniego wyposażenia oraz wystarczającego dostępu do Internetu. Jeśli ktoś nie posiada wystarczająco wysokich kompetencji funkcjonalnych, nie będzie w stanie wykorzystać tych zasobów w celu uzyskania swobodnego dostępu do elektronicznych usług publicznych, w tym usług oferowanych przez wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych. 

Jednym z podstawowych problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości jest przewlekłość postępowania, w związku z czym poszukuje się rozwiązań, aby postępowania przed sądem (w tym postępowania cywilne) trwały krócej. Jednym z pomysłów jest wprowadzenie do sądów technologii, w tym jak najszersze zastosowanie sztucznej inteligencji. W tym kontekście pojawiają się wątpliwości związane ze standardem konstytucyjnym, gdyż w świetle konstytucyjnego prawa do sądu nie jest możliwe orzekanie przez sztuczną inteligencję (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), a co więcej nie można wprost stawiać znaku równości między szybkim postępowaniem sądowym a prawem do rzetelnego procesu. Do tego dochodzą inne aspekty, jak: kwestie etyczne i związane z zaufaniem do sztucznej inteligencji, gotowość społeczeństwa na tak znaczy krok w postępowaniach sądowych, czy sprawowanie kontroli przez człowieka nad sztuczną inteligencją. O ile jednak nie można zmienić sędziego w robota, a robota w sędziego, to sztuczna inteligencja może być wykorzystana w postępowaniu cywilnym, usprawniając pracę sędziego w ramach innych czynności niż rozstrzyganie sporów pomiędzy stronami (jako referendarz sądowy czy asystent sędziego).

Tematem artykułu są administracyjno – prawne aspekty przetwarzania i ochrony danych osobowych w związku z zawieraniem umów o dostarczanie treści lub usług cyfrowych. W opracowaniu omówione zostały unijne i krajowe przepisy odnoszące się do ochrony konsumentów dotyczące umów o dostarczanie treści lub usług cyfrowych w aspekcie ochrony danych osobowych. Kluczowy problem, który jest przedmiotem analiz, stanowi zagadnienie podstaw dopuszczalności przetwarzania danych w związku z dostarczaniem treści lub usług cyfrowych, w tym odpowiedź na pytanie, czy właściwą podstawą w tym zakresie powinno być wykonanie umowy czy zgoda osoby, której dane dotyczą na przetwarzanie jej danych osobowych.

W opracowaniu podjęto próbę przedstawienia procesu kształtowania się uzasadnień orzeczeń sądowych na przestrzeni lat oraz wpływu w ostatnim czasie elektronicznych baz orzecznictwa, w szczególności Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych oraz prawniczych serwisów komercyjnych na kształt uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych. Poruszane zagadnienia dotyczą funkcji uzasadniania orzeczenia, jego komunikatywności z uwzględnieniem adresata wypowiedzi, problemu zbytniej obszerności niektórych uzasadnień, powielania treści innych wypowiedzi i uzasadnień sądowych. Podjęto również próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w najbliższym czasie niektóre algorytmy lub generatory odpowiedzi sztucznej inteligencji mogą zastąpić człowieka w wydawaniu nawet najprostszych orzeczeń sądowych lub w pisaniu ich uzasadnień. Czy pozwala na to technologia, czy godzi się na to człowiek i jakie idą za tym zagrożenia natury prawnej i etycznej w szczególności w zakresie „przerzucania odpowiedzialności” za treść uzasadniania na bota operującego sztuczną inteligencją. Ostatecznie podjęta została próba udzielenia odpowiedni na pytanie czy nawet najbardziej zaawansowany  technologicznie program  operujący sztuczną inteligencją będzie zdolny do uwzględnienia w ewentualnym orzeczeniu i jego uzasadnieniu pozaprawnych dyrektyw orzeczniczych, takich jak m.in. wewnętrzne poczucie sprawiedliwości sędziego, jego wrażliwość, czy sumienie?

The subject of the article is the legal prerequisites and limits of the use of artificial intelligence (AI) systems in strong and weak versions for decision-making processes in administrative proceedings. The main objective of the study is the presentation and theoretical assessment of the fundamental structural problems and the limits of the applicability of an automated administrative act from the perspective of the normative regulations of the selected foreign legal systems, primarily German federal law. The comparative legal analysis will focus on the theoretical and practical conditions of the possibility of introducing a fully or partially automated administrative act into the legal system and its relationship to the concept of an electronic administrative act. Separate comments will also be devoted to the assessment of the provisions of Polish law from the point of view of the essential elements of the construction of an automated administrative act.

W artykule tym dokonano ustaleń terminologicznych dotyczących siatki pojęciowej stosowanej w ustawie o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. Poddano ocenie dwa pojęcia „otwarte dane” i „ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego”. Opisano w nim relację między tymi terminami analizując postanowienia dyrektywy o otwartych danych i ustawy ją implementującej. Użycie przez ustawodawcę zwykłego pojęcia otwartych danych w tytule ustawy jest w artykule ocenione negatywnie. Dotyczy to również zakresu przedmiotowego ustawy określonego w art. 1. Posłużenie się tym pojęciem zaś w ustawie, z perspektywy celów ponownego wykorzystywania i stojących za nim wartości jest uzasadnione. Pojęcie otwartych danych nie powinno być jednak użyte w tytule.

Przedmiotem artykułu jest istota nowej kategorii prawnej, jaką jest altruizm danych. Zagadnienie to uregulowane zostało w przepisach aktu w sprawie zarządzania danymi, w którym zdefiniowano pojęcie altruizmu danych oraz określono wymogi organizacyjne związane z zapewnianiem dzielenia się danymi dla dobra ogólnego, z pobudek altruistycznych. Tekst stanowi próbę analizy tej nowej regulacji w zakresie samego pojęcia altruizmu danych oraz jego powiązań z takimi kategoriami prawnymi, jak uprawnienia informacyjne, dobro wspólne oraz zrównoważony rozwój.

Artykuł postuluje uznanie, przy spełnieniu wskazanych w nim warunków, treści generowanych przez sztuczną inteligencję za formy wyrazu kulturowego w rozumieniu Konwencji UNESCO z 2005 r. Omówiono również korzyści i ryzyka wynikające z zastosowania technologii sztucznej inteligencji dla różnorodności form wyrazu kulturowego oraz stan prawa pierwotnego UE dotyczącego różnorodności kulturowej. Przedstawiono również krytyczne uwagi dotyczące projektowanego rozporządzenia UE dotyczącego sztucznej inteligencji w kontekście udzielenia przez ten projekt adekwatnej odpowiedzi na zasygnalizowane wyżej korzyści i ryzyka.

Accordingly to Polish regulation on ID card, the electronic layer of the ID card contains a personal signature certificate along with the signature data. The personal signature is an advanced electronic signature under eIDAS. Due to parties agreement the personal signature can become an equivalent of the handwritten signature. This results in fulfilling the requirement of a written form of a legal action reserved ad soleminitatem, ad probationem or ad eventum.

Przedmiotem niniejszego opracowania jest analiza relacji między normami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a normami rozdziału 5b ustawy o prawach konsumenta. Prowadzi ona do wniosku, że w zakresie art. 55 pr. aut. i art. 43h i n. u.p.k. występuje zbieg norm oraz że pierwszy z wymienionych reżimów odpowiedzialności kształtuje sytuację twórcy w sposób korzystniejszy niż czyni to drugi z nich w odniesieniu do przedsiębiorcy. Opracowanie obejmuje także ocenę powyższej sytuacji z punktu widzenia spójności systemu prawnego i postulat de lege ferenda.

Wykorzystywanie narzędzi SI w przemyśle filmowym powoduje konieczność dyskusji o ochronie dóbr niematerialnych aktorów w nowym kontekście. W rozwiązaniach krajowych i międzynarodowych brakuje spójnego modelu ochrony komercyjnego wykorzystania wspomnianych wartości. Optymalnym rozwiązaniem zdaje się być wprowadzenie w ramach umowy międzynarodowej, konstrukcji wzorowanej na the right of publicy z uwzględnieniem kontekstu SI.

The author deals with the impact of artificial intelligence and new technologies on the form and scope of the legal duty of fidelity, which derives directly from Art. 23 of the Family and Guardianship Code. In addition to the important terminological issues, the author focuses on two aspects of the problem under discussion. The first is a specific case of emotional infidelity, in which the spouse establishes a relationship with a third party by means of remote communication. The other and more interesting case concerns the legal assessment of the emergence of warm feelings in one of the spouses towards the artificial intelligence with which the spouse communicates. In particular, the possibility of attributing guilt to a spouse who engages in such behavior is discussed.

Inspiracją do powstania artykułu był pozew przeciwko OpenAI i powiązanym z nią firmom, który wpłynął do Sądu Okręgowego Stanów Zjednoczonych Północnego Dystryktu Kalifornii, Oddział San Francisco w 2023 r. Powodowie – pisarze– zarzucili m. in. naruszenie praw autorskich poprzez użycie do trenowania SI ich powieści, bez ich zgody. Celem artykułu jest ocena przez pryzmat polskiego prawa szans powodów na sukces w analogicznym sporze, hipotetycznie toczącym się w Polsce. Z uwagi jednak na ograniczone ramy artykułu jego zakres ograniczony został do kwestii dowodowych. Jest to aspekt niezwykle ciekawy, pomijany dotychczas w doktrynie, a jednocześnie bez wątpienia kluczowy z praktycznego punktu widzenia. Wnioski z przeprowadzonych rozważań zostaną odniesione do zgłaszanych postulatów co do rozwiązania na poziomie ustawowym niektórych problemów autorskoprawnych związanych z trenowaniem SI.

Publikacja ma na celu analizę węzłowych problemów prawnych, jakie powstają w związku przetwarzaniem przez pracodawcę danych osobowych wizerunkowych pracowników oraz członków organów pracodawcy będącego jednostką organizacyjną w związku z coraz większą popularnością pracy zdalnej oraz kontaktu w formule wideokonferencji. Ich rozwiązanie angażuje konieczność współstosowania kilku obowiązujących w tym zakresie aktów prawnych, tj. ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Kodeksu cywilnego oraz rozporządzenia 2016/679.

W Kodeksie postępowania cywilnego zostały zawarte zasady regulujące postępowanie dotyczące wykonywania ustalonych kontaktów z dzieckiem, które zmieniły się w sposób znaczący w następstwie dokonanej w 2011 roku nowelizacji. Pomimo tej nowej regulacji praktyka sądowa obfituje w liczne spory pojawiające się na tle sytuacji, w której osoba sprawująca pieczę nad dzieckiem podejmuje działania uniemożliwiające realizację kontaktów z dzieckiem przez osobę uprawnioną do tych kontaktów w sposób ustalony w postanowieniu lub ugodzie sądowej. Niewątpliwie problem ten dostrzeżony został również w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Celem tego artykułu jest dokonanie pogłębionej analizy tego zagadnienia mającego dużą doniosłość społeczną i praktyczną.

Instytucja wyłączenia sędziego pełni istotną funkcję w zapewnieniu jego bezstronności, a tym samym jest gwarancją sprawiedliwego procesu i sprawiedliwego orzeczenia. Ustawodawca w postępowaniu cywilnym zapewnił realizację tej gwarancji zarówno przez instytucję wyłączenia sędziego z mocy ustawy jak i na wniosek strony lub samego sędziego. Szczególne wątpliwości może budzić bezstronność sędziego w sprawach dotyczących umów kredytów frankowych ze względu na ich powszechność i obawy banków odnośnie do bezstronności sędziego. Sędziowie są stronami wielu stosunków zobowiązaniowych, uczestniczą w życiu publicznym, społecznym i gospodarczym na takich samych zasadach, jak inni obywatele. Z tych względów zostanie dokonana analiza czy sędzia taki powinien podlegać wyłączeniu z mocy ustawy czy jedynie na wniosek. Liczne wątpliwości w tym zakresie spowodowały wydanie uchwały przez Sąd Najwyższy.

Modern development requires society to create and implement all possible means and mechanisms for peaceful development and progress in the world based on less loss of time and rational actions. Society should well understand that world peace, real introduction of social dialogue, establishment of the culture of dialogue in society - development and much more acceptance of each other in everyday life should be achieved, which is largely a challenge during the last centuries, although all states establish mechanisms at the legislative level, which should reduce disputes in courts and tensions in society.

Celem artykułu było ustalenie, czy i w jakim zakresie ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw, w tym ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego może wpłynąć na rozwój obszarów wiejskich i sytuację producentów rolnych. W pierwszej kolejności rozważania koncentrowały się na zmianach regulacji związanych z zakładaniem i powiększaniem areału gospodarstw rolnych, w tym w zakresie przetargów z Zasobu WRSP, prawie pierwszeństwa nabycia nieruchomości przez dzierżawców z Zasobu WRSP, następnie zmienionej definicji osoby bliskiej w UKUR, poszerzeniu obowiązków notariusza w aspekcie prawa pierwokupu i nabycia (art. 4 UKUR). Szersze rozważania poświęcone zostały nabywaniu przez osoby trzecie gruntów objętych dzierżawą. Ustawa z 13 lipca 2023 r. odnosi się bowiem tylko do obowiązków nabywców  dzierżawionych gruntów wchodzących w skład nabytej nieruchomości rolnej gruntów objętych umową dzierżawy opatrzoną przed dniem 30 kwietnia 2016 r. datą pewną.

W dalszej części artykułu omówione zostały zmiany z 13 lipca 2023 r. które mogą mieć wpływ na rozwój energii odnawianej oraz obszarów wiejskich ( m.in. wprowadzenie więcej wyłączeń zastosowania UKUR, wpływ uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na obowiązki nabywców nieruchomości rolnych). W podsumowaniu, autorka stwierdziła m.in., że pozytywne ocenić należy fakt, że ustawodawca podjął działania w celu wyjaśnienia pewnych kwestii powodujących wątpliwości interpretacyjne w ustawach związanych z obrotem nieruchomościami rolnymi. Mogą one wpłynąć na rozwój gospodarstw rolnych, większe możliwości nabywania nieruchomości rolnych o małej powierzchni na cele mieszkaniowe oraz rozwój energii odnawialnej.

 Konieczne są jednak dalsze zmiany legislacyjne. Powinny one dotyczyć m.in. definicji nieruchomości rolnej w UKUR, problematyki przenoszenia własności nieruchomości rolnych będących w dzierżawie, przetargów z Zasobu WRSP (np stworzenia większych możliwości tworzenia gospodarstw rolnych przez osoby fizyczne niebędące rolnikami indywidualnymi), przedłużania umów dzierżawy z Zasobu WRSP na dalsze okresy dzierżawy.

Wykreślenie spółdzielni z  Krajowego Rejestru Sądowego odbywa się bądź po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego, bądź bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Ponadto możliwe jest na podstawie przepisów szczególnych PrSpółdz czy ustawy KRS. Po wykreśleniu z rejestru spółdzielnia tracąc byt traci, co oczywiste, osobowość prawną oraz zdolność sądową i jest to utrata definitywna, niedająca się usunąć. Utrata zdolności sądowej przez stronę w toku procesu powoduje, że prowadzenie dalszego postępowania sądowego jest niedopuszczalne, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania .Natomiast ze zdanie drugiego przepisu art. 127 PrSpółdz, wynika, że po wykreśleniu spółdzielni z KRS w wyniku zakończenia procesu likwidacji spółdzielni, do toczących się jeszcze z jej udziałem sporów sądowych w miejsce spółdzielni wchodzi jako strona związek rewizyjny, w którym jest ona zrzeszona. Przepis ten jest niewątpliwie przepisem szczególnym, przewidującym następstwo procesowe strony, której byt prawny wygasł przed zakończeniem toczących się z jej udziałem sporów sądowych.

This comprehensive study provides an in-depth analysis of the philosophical underpinnings and theoretical frameworks that shape intellectual property (IP) law. It embarks on a scholarly journey that explores various foundational theories, including John Locke's labour theory, utilitarianism as influenced by Bentham and Mill, Hegelian personality theory, and others. The study examines how these theories have influenced the formation and evolution of intellectual property law, highlighting the complex interplay between individual creativity, societal needs, and cultural expression. It examines the application of these theories in real-world legal scenarios, offering insights into how they inform current IP law and policy. It also explores the intersection of these theories, demonstrating their multifaceted nature and the balanced approach they bring to IP law, addressing issues such as creators' rights, the public interest, economic incentives, and cultural diversity. This exploration provides a nuanced understanding of IP law as a dynamic field where philosophical, economic, and social considerations converge to shape laws that reflect broader societal values and priorities.

Celem artykułu jest rozważenie pojęcia naruszenia prawa jako głównej przesłanki odpowiedzialności deliktowej organu administracji publicznej przy wykonywaniu czynności kontrolnych. Poniższe rozważania nakierowane są zatem na ustalenie relacji między ogólnym uregulowaniem przewidzianym w art. 417 k.c. i prima facie bardziej szczegółowym art. 46 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców. Analiza wskazuje, że ten ostatni przepis należy traktować jedynie jako odesłanie do powołanego przepisu kodeksu cywilnego. Prowadzi to jednak do pytania o interpretację niezgodności z prawem w świetle art. 417 k.c. Zgodnie z przeważającym stanowiskiem niezgodność z prawem w rozumieniu tego przepisu należy ujmować jako naruszenie prawa pozytywnego. Nie obejmuje ona natomiast naruszenia norm postępowania wyprowadzonych z innych źródeł, takich jak zasady współżycia społecznego lub dobre obyczaje. W rezultacie wydaje się, że przedsiębiorca korzysta ze stosunkowo wąskiego zakresu ochrony przed niezgodnym z prawem wykonywaniem czynności kontrolnych. W artykule opowiedziano się za położeniem większego nacisku na normy-zasady zamiast koncentrowania się głównie na tzw. zwykłych normach odnoszących się do rozważanych czynności. Taka perspektywa może pozytywnie wpłynąć na ochronę przedsiębiorców w ramach obecnej interpretacji niezgodności z prawem, o której mowa w art. 417 k.c.

Autorka omawia zagadnienie dotyczące instytucji zarachowania świadczenia uregulowanej w art. 451 kodeksu cywilnego, skupiając się na sytuacji, w której między dłużnikiem a wierzycielem istnieje jeden stosunek zobowiązaniowy, dłużnik zalega wobec wierzyciela ze spełnieniem świadczeń okresowych, do których jest zobowiązany na podstawie tego stosunku i spełniając do rąk wierzyciela świadczenie w rozmiarze nie pokrywającym wszystkich należności, wskazuje okres, na który ma być ono zaliczone. Biorąc pod uwagę poglądy orzecznictwa i nauki, autorka rozważa dyskusyjne zagadnienie, która ze stron stosunku zobowiązaniowego, tj. dłużnik czy wierzyciel, jest w opisanej wyżej sytuacji uprawniona do zarachowania świadczenia spełnionego przez dłużnika.

Ustawodawca nie zawarł w żadnym akcie prawnym wyjaśnienia definicji rażącej niewdzięczności. Autorka skupiła się na analizie orzeczeń z których wynika, jakie zachowanie może zostać uznane właśnie za rażąco niewdzięczne. W opracowaniu omówiła ona sytuacje w których trwałość prawna umowy darowizny może zostać przerwana i zaznaczyła, że nie każde zachowanie jest podstawą do odwołania darowizny.

It should be noted that the wording of the primary law provision in Article 101 (3) TFEU is in fact open to classification both as a legal exception and as a general prohibition subject to authorisation. In fact, the interpretation of the primary law provision is strongly influenced by the perspective of secondary law. The purpose of this article is to provide an interpretation of Article 101 (3) TFEU. In the following, the factual requirements will be described from a general perspective in order to facilitate a later understanding of the interpretation of Article 101 (3) TFEU for different types of agreements.

Gminne programy mieszkaniowe to jedna z form prawnych wykorzystywanych w zakresie realizacji zadań na rzecz zaspokajania potrzeb mieszkaniowych na terenie podstawowej jednostki samorządu terytorialnego jakim jest gmina. Mamy w tym przypadku do czynienia z dwojakim działaniem, z jednej strony służbą człowiekowi, a z drugiej z działaniem na rzecz poszanowania godności osoby ludzkiej. Działania te wzajemnie się uzupełniają. Ustawodawca w prezentowanym zakresie nie uregulował tych kwestii w sposób kompleksowy. Dlatego też aby we właściwy sposób przedstawić te programy dokonano analizy obowiązującego stanu prawnego w tym zakresie oraz praktyki. Bez wątpienia u podstaw tychże programów leży zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, co zaś przekłada się na wiele aspektów funkcjonowania społeczności lokalnej. Właściwym będzie postulowanie, aby problematykę tę we kompleksowy sposób opisać w doktrynie, a osiągnięte rezultaty przedstawić ustawodawcy, celem wypełnienia istniejących luk prawnych.

Program „Rodzina 500+” został wprowadzony do polskiego sytemu prawnego 2016 roku. Zgodnie z założeniami programu, wypłacane pieniądze mają posłużyć jako częściowe pokrycie kosztów związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych oraz wychowaniem dziecka. Program w swoim założeniu, poza poprawą sytuacji polskich rodzin, ma również zadanie przyczynić się do zwiększenia dzietności. Czy program ten przyczynił się do zwiększenia potomstwa w Polsce i poprawy kondycji społeczeństwa polskiego oraz kraju – Autorzy artykułu poprzez analizę aktów prawnych, doktryny i raportów, starają się udzielić odpowiedzi.

Przedmiotem artykułu jest analiza podstawowych zasad systemu ochrony przed promieniowaniem jonizującym Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) oraz ich implementacji w polskim prawie atomowym. Głównym celem tych zasad jest ochrona ludzi i środowiska naturalnego przed szkodliwymi skutkami działania promieniowania jonizującego. W artykule dokonano charakterystyki trzech, spośród dziesięciu Podstawowych Zasad Bezpieczeństwa MAEA[1], a mianowicie uzasadnienia, optymalizacji i ograniczenia dawki[2], wraz ze wskazaniem ich treści materialnoprawnej, sensu normatywnego, a także przepisów i rozwiązań, które zasady te implementują. Podstawowe Zasady Bezpieczeństwa stoją na czele hierarchii standardów MAEA, co istotnie wpływa na podejście regulacyjne organów dozoru jądrowego na całym świecie. Przyjęta, w kwietniu 2022 roku, przez Radę Ministrów „Strategia i polityka w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej” wprost odwołuje się do Podstawowych Zasad Bezpieczeństwa MAEA, podkreślając ich wpływ na tworzenie i stosowanie wymagań dla działalności związanej z wykorzystywaniem technologii jądrowych[3]. Zasady uzasadnienia, optymalizacji i ograniczenia dawki mają fundamentalne znaczenie dla systemu ochrony radiologicznej w Polsce, co wynika zarówno z przepisów prawa krajowego, wspólnotowego, jak i międzynarodowego.

[1] IAEA, Fundamental Safety Principles. IAEA Safety Standards Series No. SF-1 (Wiedeń: International Atomic Energy Agency, 2006). Dalej: SF-1.

[2] Są to zasady w kolejności od 4 do 6 z dokumentu SF-1.

[3] Uchwała nr 91 Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie przyjęcia Strategii i polityki w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. nr 541), 44–49.

Autor analizuje stan prawny dotyczący użycia sił specjalnych – jednostek pływających sił specjalnych w odpowiedzi na akty piractwa i terroryzmu morskiego. Przedstawia aspekty prawa międzynarodowego dotyczącego przestępstwa piractwa i terroryzmu morskiego. Autor przedstawia także analizę prawną statusu prawnego jednostek pływających sił specjalnych, w tym prawa do podniesienia bandery. Przedstawiono także aspekty polskiego systemu prawnego, które stanowią podstawę prawną wykorzystania jednostek sił specjalnych w odpowiedzi na akty terroryzmu morskiego.

Uregulowane treścią ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego postępowanie, tak jak każda inna procedura rządzi się swoimi prawami. Te zasady mają gwarantować prawidłowość przebiegu procedury z korzyścią dla obu stron procesu: uprawnionego i zobowiązanego informacyjnie. Ich analiza umożliwia dokonanie wewnętrznej klasyfikacji przy uwzględnieniu stosownego kryterium wyboru. Prowadzi ona do wyodrębnienia m.in. zasad podmiotowych ściśle związanych z uprawnieniami podmiotu, który wedle uregulowań jest określany mianem użytkownika oraz wnioskodawcy. Uregulowania ustawy będące podstawą dla scharakteryzowania tego rodzaju zasad w ich wewnętrznej konfrontacji z uregulowaniami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej zostały omówione w treści niniejszego opracowania.

Prawo petycji stanowi konstytucyjne prawo polityczne przyznane każdemu w celu ochrony własnych praw i wolności oraz zapewnienia możliwości uczestniczenia w życiu publicznym poprzez kierowanie do organów władzy publicznej postulatów, wniosków, uwag, spostrzeżeń, czy też skarg lub innych form krytyki. Tak postrzegane prawo stanowi jeden z istotnych elementów partycypacji społecznej, szczególnie wartościowej na szczeblu administracji samorządowej. Analiza obowiązujących przepisów prawa wskazuje na tendencje zmierzającą w kierunku tworzenia rozwiązań prawnych stanowiących swoistego rodzaju uszczegółowienie prawa petycji w wybranych obszarach, czy też dziedzinach aktywności administracji (inicjatywa uchwałodawcza, inicjatywa lokalna, uwagi i wnioski w procedurach planistycznych, udział społeczeństwa w ochronie środowiska). Jednocześnie brak adekwatnych do potrzeb samorządu terytorialnego rozwiązań proceduralnych umożliwiających realne i sprawne rozpatrywanie zgłaszanych petycji, skarg i wniosków, opartych na przepisach ogólnych (ustawa o petycjach, kpa), osłabia rangę analizowanej instytucji prawnej, prowadząc do jej marginalizacji, czy wręcz bagatelizowania.

The paper deals with the question of unintentionality in the context of a continuous act. The results of the doctrine so far indicate the impossibility of committing a continuous act unintentionally. However, an analysis of the current jurisprudence encourages the consideration of a different concept, in which the intention referred to in the provision of Article 12 does not refer to the act as such, but to the “continuity” of the act itself. This is shown by an analysis of the individual provisions of the Criminal Code that use the concept of intent.

W artykule pochylono się nad wymogami stawianymi przed prokuratorem występującym na podstawie art. 106b Prawa bankowego z wnioskiem o uzyskanie danych chronionych tajemnicą bankową. W efekcie przeprowadzonej analizy stwierdzono, że czyniąc zadość ustawowym warunkom takiego wniosku, a zatem kompletując jego zawartość, natrafić można na problemy, których dotąd w doktrynie nie odnotowywano, bądź nie obdarzano większą uwagą. Celem artykułu jest nakreślenie tych problemów i zaproponowanie rozwiązań. Prowadzone rozważania starano się wzbogacić uwagami praktycznymi.

The 20th century in the history of Polish law was the period of the creation of two Polish codes of civil procedure (1930, 1964). This article presents both of these procedural laws, in particular through the prism of the guiding principles of civil procedure. At the same time, it points to some universal challenges facing the national legislator, which remain valid today. Removing the features of civil procedural law specific to the socialist model in a modern state of law was and is now necessary due to the change in the conditions in which it applies. The search for a formula of a modern model of civil proceedings, the most effective and meeting the needs of the entities participating in it, continues to become a common trend.

W pierwszej części artykułu zostały przedstawione prace nad przygotowaniem statutu miasta Wilna w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Nadanie odrębnego prawa ustrojowego sześciu największym wówczas miast przewidywała ustawa samorządowa z 1933 roku. W tekście został też scharakteryzowany projekt statutu opracowany przez referenta komisji statutowej, który powstał w wyniku prac podkomisji statutowej

W pierwszym dziesięcioleciu Polski Ludowej (do 1955 r.) doszło do bardzo głębokich przekształceń procedury karnej w duchu inkwizycyjnym. Zmiany dotyczyły najpierw procedury wojskowej i były następnie przenoszone do procedury powszechnej. Proces przekształceń zakończył się w 1950 r. Tekst przedstawia proces karny Adama Półtorzeckiego jako przykład zbrodni sądowej dokonanej na podstawie przekształconej procedury. Półtorzecki był przedwojennym policjantem, oskarżonym o znęcanie się nad komunistami w toku śledztw. W postępowaniu przygotowawczym przeciw niemu stosowano bezprawne aresztowanie, tajność postępowania, nie miał on obrońcy, nie informowano go o jego prawach, a przesłuchania trwały bardzo długo. Proces sądowy był bardzo krótki i skazano go na 15 lat więzienia, co było najwyższą możliwą karą. Półtorzecki zmarł w więzieniu, nie doczekawszy się rozpatrzenia rewizji wyroku przez Sąd Najwyższy.  Od 1955 r. rozpoczął się proces stopniowej likwidacji inkwizycyjnych cech postępowania karnego.

Przedmiotem niniejszego artykułu jest opisanie regulacji prawnej dotyczącej biegłych sądowych w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. Kodeksie Postępowania Cywilnego. Autor tekstu skupił się na opisie regulacji prawnej związanych z biegłymi sądowymi od czasu odzyskania niepodległości w  1918 r. do roku 1939. Należy wskazać, iż na terenach Polski w 1918 r. istniały różne kodyfikacje dotyczące postępowania cywilnego. Na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego obowiązywała ustawa o postępowaniu sądowym z 1864 r., na ziemiach byłego zaboru austriackiego austriacki kodeks postępowania cywilnego z 1895 r. Na ziemiach zachodnich obowiązywał niemiecki kodeks postępowania cywilnego z 1877 r. wraz z nowelizacją z 1898 r. Biorąc pod uwagę różnorodność kodyfikacji w Polsce, opracowanie jednolitego kodeksu postępowania cywilnego powierzono Komisji Kodyfikacyjnej RP, w tym Sekcji Postępowania Cywilnego. Przedmiotem niniejszego artykułu jest rozważenie instytucji biegłego w polskim kodeksie postępowania cywilnego z 1930 r., w szczególności znaczenia dowodu biegłego w postaci opinii (opinii biegłego). Opinia biegłego była jednym ze środków dowodowych, o których mowa w rozdziale dowodowym Kodeksu postępowania cywilnego. W rozprawie sąd ocenił wiarygodność opinii (opinii biegłego) na podstawie własnego przekonania, ale z uwagi na fakt, że fakty, o których opiniują biegli, są wyłączone z oceny sądu, sąd musiał opierać się na takich dowodach przygotowanych przez ekspertów. Zgodnie z doktryną opinia sporządzona przez biegłych w procesie miała podobne znaczenie jak wyrok i często rozstrzygała samą sprawę.

Leon hr. Piniński był profesorem i wykładowcą prawa rzymskiego najpierw w Uniwersytecie Lwowskim, a od 1918 r. Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W kręgu jego zainteresowań były także sztuka, literatura, muzyka, a przede wszystkim polityka. Rozwinął niezwykle aktywną działalność kulturalną, społeczną i polityczną. Był posłem do austriackiej Rady Państwa i Galicyjskiego Sejmu Krajowego, namiestnikiem Galicji, zasiadał w austriackim odpowiedniku Trybunału Konstytucyjnego. Pełnienie przez niego funkcji publicznych wiązało się z wygłaszaniem  licznych przemówień. Wiele z nich powstało w związku z działalnością polityczną. W artykule chciałabym przybliżyć pokrótce jego przemówienia dotyczące reformy prawa wyborczego do austriackiej Rady Państwa. Na przełomie XIX i XX wieku z wielką uwagą śledzono wprowadzane zmiany  na tym polu. Okresy kampanii wyborczych do galicyjskiego Sejmu Krajowego i austriackiej Rady Państwa zawsze bowiem skupiały na sobie dużą uwagę i stawały się polem bitwy dla politycznych przeciwników.

Publikacja poświęcona została analizie uchwały SN z dnia 9 października 2020 r., III CZP 91/19. Glosowana uchwała dotyczy problematyki reprezentacji małoletniego dziecka przez sądowego kuratora w przypadku wniesienia przeciwko małoletniemu przez rodzica, któremu sąd przyznał pieczę nad nim, powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Autorka opowiedziała się zasadniczo za trafnością rozstrzygnięcia SN przedstawionego w glosowanej uchwale, jednocześnie zwracając uwagę na wielowątkowość samego zagadnienia.

The subject of the paper is the analysis of the opinion of the Supreme Court expressed on the basis of the examination of a specific cassation case. The opinion expressed touches on one of the most important issues of civil procedural law, i.e. when a court decision is justified. This question concerns many serious issues related to the citizen's right to court and the possibility of appealing against unfavorable court decisions.

Wyrokiem z 23 dnia marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę uznając za prawidłowe decyzje o odmowie nadania obywatelowi Ukrainy statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej. Zaskarżone decyzje oraz wyrok WSA zostały wydane przed rosyjską agresją na Ukrainę. Pomimo tego Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę okoliczność agresji przy ocenie rozstrzygnięć zapadłych przed jej rozpoczęciem. Zgodnie z zasadą pierwszeństwa i bezpośredniego stosowania prawa UE podstawę rozstrzygnięcia NSA stanowiły przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z 26 czerwca 2013 r.