Nr 1 (44)

W artykule podjęte zostało zagadnienie przyrodzonej (wrodzonej) godności człowieka będącej podstawą sprawiedliwości. Przyjęto, że wiążąca się z samą istotą człowieka przyrodzona, nienaruszalna, niezbywalna i nieutracalna godność jest podstawą sprawiedliwości i jej wymogów nakazujących „oddać każdemu to, co mu się należy” (suum cuique tribuere), oddać „każdemu, co jest jego”, co jest własne, co jest należne. Celem artykułu jest uzasadnienie znaczenia, ważkości ugruntowania sprawiedliwości w rzeczywistości, jaką jest człowiek – byt sam w sobie i dla siebie. Zawsze cel, nigdy tylko środek. Prowadzone rozważania i analizy wskazują m.in., że ten fundament przesądza o obiektywnej podstawie, niekonwencyjności (nieumowności), niearbitralności, nierelatywizmie i uniwersalności sprawiedliwości. Zaakcentowano ponadto, że ugruntowanie sprawiedliwości w przyrodzonej godności jest odejściem od sprawiedliwości legalistycznej/legalnej (rozumianej jako zgodność z obowiązującym w państwie prawem), i wciąż dominującego w polskiej kulturze prawnej, acz szkodliwego, pozytywistycznego i formalistycznego paradygmatu prawa i nauk prawnych. W opracowaniu oparto się na metodzie ogólnej refleksji, metodzie analitycznej i aksjologicznej.

Dostrzegamy ciekawy moment, gdy Organizacja Narodów Zjednoczonych, poszukując sposobów na swe wszechstronne usprawnienie, zwraca uwagę na regiony i doświadcza pewnej responsywności w tym względzie. Doskonałym tego przykładem jest realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG) Agendy 2030. Uważamy, że warto to wykorzystać w procesie postępującego umiędzynarodowienia polskich regionów i dywersyfikacji zagranicznego wsparcia ich rozwoju, a ku temu – odpowiednio upowszechnić. Ważnym krokiem w tym względzie jest w naszej ocenie publikacja w periodyku naukowym odpowiedniego odniesienia Agendy 2030 i Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG), z zarysem systemu ich realizacji, względem polskich regionów (zarówno w ujęciu ogólnym, jak i skonkretyzowanym do przykładu Podlaskiego).

Krajowe Plany Odbudowy i Odporności (KPR) określają cele w zakresie odbudowy i budowania odporności społeczno-gospodarczej państw członkowskich UE po kryzysie wywołanym przez COVID-19. W ich ramach kraje deklarują również wprowadzenie reform strukturalnych oraz inwestycje służące ich realizacji. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie i scharakteryzowanie procedury przyjęcia oraz podstawowych założeń Narodowych Planów Odbudowy i Odporności opracowanych przez państwa członkowskie Grupy Wyszehradzkiej, które są jednymi z największych beneficjentów Planów. Warto zatem przybliżyć krajowe procedury opracowywania i zatwierdzania poszczególnych planów odbudowy, ich podstawowe założenia oraz procedury ich zatwierdzania przez organy unijne. Powodem podjęcia badań nad tym zagadnieniem jest charakterystyczne rozłożenie akcentów w dotychczasowych badaniach. Z jednej strony, istnieje wiele publikacji dotyczących Europejskiego Instrumentu Odbudowy i Wzmacniania Odporności. Z drugiej strony, analiza Narodowych Planów Odbudowy i Odporności państw Grupy Wyszehradzkiej nie była dotychczas przedmiotem szerszych badań prawno-porównawczych.

Hrabia Leonid Kamarowski był jednym z najbardziej rozpoznawanych specjalistów z zakresu prawa międzynarodowego w dobie Imperium Rosyjskiego. Jego rozważania dotyczyły przede wszystkim kwestii międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości. Dysertacja doktorska autorstwa Kamarowskiego “O międzynarodowym trybunale” stała się teoretyczną podstawą dla powołania trybunału międzynarodowego w XIX wieku. W pracy tej analizował zasadę suwerenności państwa w zderzeniu z kompetencjami trybunału międzynarodowego, utworzenie którego widział jako naturalny etap rozwoju ludzkości oraz prawa międzynarodowego.

Autorzy przedstawiają zagadnienie obowiązywania i stosowania przepisów X tomu Zbioru Praw Cesarstwa Rosyjskiego na terenie wschodnich województw Rzeczypospolitej Polskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W okresie niepodległości między dwoma wojnami światowymi w XX wieku na obszarach ziem byłego zaboru rosyjskiego doszło do występowania ciekawego zjawiska funkcjonowania przepisów wprowadzonych do obrotu prawnego przez państwo, które utraciło po 1917 roku swój byt prawny. Mimo podejmowanych prób wprowadzenia na tych obszarach „polskiego” prawa w formie nowych kodyfikacji, rosyjskie przepisy prawa cywilnego obowiązywały przez cały okres niepodległości między 1918 a 1939 rokiem. Wobec powolnie postępujących prac kodyfikacyjnych, zarówno praktycy, jak i teoretycy prawa cywilnego podejmowali kolejne próby zebrania tych przepisów, w sposób umożliwiający korzystanie z nich. Nad ich wykładnią w sprawach indywidualnych pochylał się również Sąd Najwyższy Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych względów na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie podjęto nauczanie również tych przepisów w sposób zorganizowany.

W artykule przedstawiono zagadnienie prawnej dopuszczalności i ogólnego statusu prawnego systemu monistycznego w spółdzielni prawa krajowego (a w ramach tego zwłaszcza występowanie tego systemu jako zasada, opcja – obok lub w innej relacji – do modelu dualistycznego lub innych modeli zarządzania) w wybranych zagranicznych, przede wszystkim europejskich, porządkach prawnych w celu ustalenia istnienia wynikających z analizy prawno-porównawczej generalnych argumentów za wprowadzeniem takiego systemu w spółdzielni prawa polskiego. W związku z tym w pracy najpierw przedstawiono najważniejsze cechy charakterystyczne systemu monistycznego jako modelu zarządzania w ogólności, następnie przybliżono dotychczasowy zakres dopuszczalności prawnej zastosowania systemu monistycznego w zarządzaniu jednostkami organizacyjnymi w polskim porządku prawnym. Stanowi to niezbędne tło dla zaprezentowania uwag ogólnych oraz podstawowych zależności z obszaru wpływu kultury (tradycji) prawnej – germańskiej albo romańskiej – na zastosowanie (jako zasada albo opcja) albo wręcz odmiennie – wyłączenie zastosowania monizmu w zarządzaniu spółdzielnią prawa krajowego w wybranych obcych porządkach prawnych, a następnie – w formie dłuższych konkluzji – najważniejszych argumentów za rozszerzeniem zastosowania systemu monistycznego (monizmu) w zarządzaniu w polskim porządku prawnym na spółdzielnie prawa polskiego i finalnego wniosku w tym zakresie.

The subject of the article is cooperative banking in France, taking into account the specific regulation of this type of banking. The article presents the elements of the history of the creation of cooperative banks in France, the legal basis for the operation of cooperative banks and the specific features that allowed cooperative banks in France to develop significantly. Many factors influenced the position of cooperative banks, among them the factors of historical grounding on the market, flexibility of banking, modernization and adaptation to the national economic policy can be distinguished. In the policy of cooperative banking, the French doctrine emphasizes the values of the social economy, ethics, responsibility, participation of parties, solidarity, proximity to the client. In cooperative banking, the emphasis is on cooperation, mutual assistance and solidarity (collaboration, entraide, solidarité).

Wprowadzeniem w dniu 19 września 2021 roku przepisu art. 446² KC,  ustawodawca dopuścił możliwość przyznania przez sąd dla najbliższych członków rodziny zadośćuczynienia z tytułu niemożliwości nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej na skutek ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia bezpośrednio poszkodowanego. Tym samym powstały nowe i węzłowe do opracowania zagadnienia, w tym przede wszystkim odniesienie się do zakresu podmiotowego i przedmiotowego komentowanego przepisu czy przesłanek odpowiedzialności oraz dokonanie oceny regulacji. Choć samą intencję ustawodawcy należy ocenić pozytywnie, to już wstępna analiza przepisu wskazuje na szereg wątpliwości. Spośród najistotniejszych wymienić należy brak jednoznacznej kwalifikacji więzi rodzinnej i umiejscowienie przepisu. Przyjęta regulacja nie daje bowiem klarowanej odpowiedzi na pytanie, czy więź rodzinna należy do katalogu dóbr osobistych, co ma przecież istotne konsekwencje w praktyce i czemu ostatnie lata poświęcone było wiele opracowań naukowych i orzeczeń Sądu Najwyższego. Wydaje się więc, że dyskusja w tym obszarze jest nadal aktualna.

Jednym z podstawowych uprawnień przysługujących podejrzanemu, a następnie oskarżonemu w postępowaniu karnym jest prawo do obrony, którego elementem jest prawo do kontaktu z obrońcą. Uprawnienie to regulowane jest tylko w kodeksie postępowania karnego, ale również w innych krajowych oraz międzynarodowych aktach prawnych. W tym kontekście fundamentalne znaczenie ma art. 6 EKPC. W wyniku wejścia w życie ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o zmianie niektórych innych ustaw doszło do nowelizacji przepisów regulujących prawo oskarżonego do kontaktu z obrońcą podczas posiedzenia w przedmiocie tymczasowego aresztowania oraz rozprawy przeprowadzanej na odległość. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy obecnie obowiązujące w kodeksie postępowania karnego normy dotyczące prawa oskarżonego do kontaktu z obrońcą w wyżej wskazanych sytuacjach spełniają standardy rzetelnego procesu.

The COVID-19 pandemic has accelerated the adoption of new technologies and raised societies’ technological development. Legal regulations play an important role in the implementation of the latest technologies. The contact tracking applications that have been deployed almost all over the world do not, in most cases, provide an adequate level of personal data protection. An essential aspect of competition law regarding data protection is ensuring data security (trade secrets, personal information). Although entrepreneurs’ use of cloud data stores is well-established, we have never witnessed adoption on such a large scale as during this pandemic. This was influenced by, among other factors, the need to provide remote access to enterprise resources despite limitations on the movement of people. Furthermore, because many companies faced an immediate need to enable remote working and collaboration, many solutions were adopted without the usual due diligence that should apply to such a business decision. Therefore, questions arise as to whether the legal frameworks for the functioning of such data ecosystems ensure their security. Moreover, since technological innovations are of key importance for sustainable development, it is worth reviewing the framing assumptions (concerning sustainable development) of active sustainability initiatives and the possibilities of still achieving their goals despite the major setback of the pandemic. Furthermore, the rapid and forced changes resulting from the coronavirus pandemic cannot remain in place without adverse impact on the data protection landscape. During the pandemic, legal regulations regarding personal data protection, environmental protection, and competition law began to be questioned. The author shows that the legal regulations in force in these areas are no longer sufficient and require adaptation to the rapidly changing reality.

Code is the human-made architecture of cyberspace, and thus technology can be used to control individual behavior. It imposes systematic limits on the individual's behavior in an artificial environment, thus we can apostrophize the code designer as the rule maker of the technological environment – such as the Internet or digital platforms. The nature of blockchain technology makes regulation through code extremely powerful and decisive: the tamper-proof nature of the distributed ledger and the possibility to automate transactions make the so-called lex cryptographia an effective regulatory code. At the same time, a significant circumstance from the point of view of our topic is that the lex cryptographia is also subject to external regulation – consisting of real legislation – which it must fully comply with during its operation. The relationship between the two regulatory levels can be determined not by substitution, but by supplementing each other. In this study, based on the international literature and various case studies, I examine the conditions under which blockchain technology can be used in the health care provider system and the legal implications of this in everyday life.

W artykule poruszono problematykę standardów dotyczących eksperymentu medycznego przeprowadzonego na organizmie ludzkim w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Kwestia ta jest wciąż niezwykle aktualna i wzbudza kontrowersje w różnych środowiskach. Sprzyja temu m.in. ogromny postęp technologiczny, który wywiera znaczący wpływ na rozwój innowacyjnych metod leczenia. Punktem wyjścia do czynionych rozważań jest fakt, że Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, będąca kluczowym traktatem europejskiego systemu ochrony praw człowieka, nie zawiera wprost przepisów gwarantujących wolność badań naukowych czy przeprowadzania eksperymentów medycznych na organizmie ludzkim. Brak jednoznacznych odniesień nie oznacza jednak, że omawiane zagadnienia nie są objęte ochroną konwencyjną. Potwierdza to orzecznictwo strasburskie, które w różnych kontekstach rozpatruje analizowane zagadnienie. Trybunał za każdym razem bierze jednak pod uwagę dobro jednostki (pacjenta), które stanowi najwyższe prawo.

Autor przedstawia unormowania dotyczące elektroenergetyki w II Rzeczypospolitej, w szczególności te związane z dostępem do energii, rozwojem infrastruktury energetycznej, stosunkami między przedsiębiorcą energetycznym a odbiorcą (regulacja rynku, taryfy), a także kwestie związane z racjonalnością użytkowania energii. Celem autora nie było jedynie odwzorowanie treści norm prawnych ale także motywacji prawodawcy i celów w sferze gospodarczej i społecznej, jakie miały spełnić uchwalane i wydawane akty prawne.

Celem artykułu jest wyznaczenie i opisanie granic prawnych dla sektora budowlanego na terenie objętym formą ochrony przyrody, jakim jest park narodowy. Budownictwo w tym obszarze jest ściśle ograniczone, jednakże możliwe po spełnieniu warunków opisanych w ustawie o ochronie przyrody. Badania zostały przeprowadzone z perspektywy interpretacji wyroków sądów administracyjnych, literatury prawniczej, a także artykułów nieprawniczych ekspertów zajmujących się parkami narodowymi. Głównym przedmiotem badań była analiza przepisów ustawy o ochronie przyrody dotyczących wyjątków pozwalających na budowę obiektów budowlanych na terenie parku narodowego oraz relacji między planem ochrony a innymi dokumentami planistycznymi.  Artykuł skupia się jedynie na polskiej legislacji, szczególnie na ustawie o ochronie przyrody, ale również na Prawie budowlanym, Prawie ochrony środowiska oraz właściwych dla tego tematu rozporządzeniach. W artykule wskazałem stosunkową elastyczność zakazów budowy, która często powoduje powstawanie niepożądanych inwestycji i która jest krytykowana przez wiele środowisk związanych z ochroną przyrody. Artykuł stanowi kompleksowe omówienie tego zagadnienia z zebranymi stanowiskami sędziów oraz teoretyków prawa, całkowicie wyczerpując kwestie związane z wyjątkami od zakazu budowy, jak i uzupełniając je o wpływ planów ochrony parków narodowych. Jest on więc zebraniem najważniejszych regulacji istotnych dla praktyki prawniczej, tym samym społecznie uświadamiającym konieczność większej ochrony przyrody w tym zakresie.

Likwidacja z dniem 1 stycznia 2022 r. istniejącej nieprzerwanie od 1993 r. możliwości rozliczenia się z dzieckiem osoby samotnie je wychowującej na podstawie ilorazu małżeńskiego wzbudziła liczne kontrowersje i krytyczne oceny nie tylko podatników, ale i doradców podatkowych. Efektem owej krytyki jest przywrócenie z dniem 1 lipca 2022 r. usuniętej instytucji i jednoczesne uchylenie dedykowanej tej grupie podatników obowiązującej w pierwszym półroczu 2022 r. ulgi od podatku w wysokości 1500 zł. Legislator w ciągu roku podatkowego dokonał zatem niezwykle istotnych zmian w przepisach normujących zasady rozliczania się szczególnej grupy podatników jakimi są samotnie wychowujący dzieci rodzice. Zasadniczym celem naukowym niniejszego artykułu jest udzielenie odpowiedzi na dwa pytania. Po pierwsze czy tryb wprowadzania zmian legislacyjnych nie narusza przepisów ustawy zasadniczej oraz wywiedzionych z Konstytucji RP zasad podatkowych? Po drugie, czy przeprowadzane w trakcie roku podatkowego zmiany w przepisach u.p.d.o.f., których skutkiem stało się zlikwidowanie z dniem 1 lipca 2022 r. obowiązującej od 1 stycznia 2022 r. ulgi podatkowej dla osób samotnie wychowujących dzieci i przywrócenie preferencyjnego sposobu rozliczenia się tychże podatników z dzieckiem nie godzi w podmiotowe prawa podatnika?

W ostatnich latach polski ustawodawca poprzez wprowadzenie szeregu instrumentów prawnych, w tym opłaty za marnowanie żywności, podjął słuszną próbę przeciwdziałania temu zjawisku. Należy zauważyć, że każde świadczenie pieniężne nakładane na podmioty funkcjonujące w sferze prawa publicznego odznacza się pewnym charakterystycznym zestawem cech. Ma on wpływ na zakres praw i obowiązków przypisanych w związków z tym zobowiązanemu do zapłaty. Specyficzna konstrukcja opłaty za marnowanie żywności uzasadnia wątpliwości, co do jej rzeczywistego charakteru prawnego. Za podjęciem tego zagadnienia przemawiało w szczególności podmiot upoważniony do otrzymania tego świadczenia pieniężnego, a który nie należy do sektora finansów publicznych. W tym celu przeanalizowano literaturę i orzecznictwo przy użyciu metody analitycznej oraz zbadano obowiązuje w tym zakresie przepisy za pomocą metody formalno-dogmatycznej. Podjęte działania wykazały, że opłata za marnowanie żywności w rzeczywistości nie odpowiada nomenklaturze nadanej jej przez ustawodawcę. Jej cechy nie pozwalają zakwalifikować jej również jako podatek, inna danina publiczna, czy też administracyjna kara pieniężna. Co więcej, konstrukcja tego instrumentu prawnego zaprzecza jej przynależności do szerkiego katalogu świadczeń publicznych. Wyniki tych badań uzasadniają watpliowości co do podstawy prawnej bytu takiego obowiązku nakładanego w drodze ustawy i stanowi podstawę do podjęcia zagadnienia przez Trybunał Konstytucyjny.

Niniejsze opracowanie odnosi się do problemu prawnego jakim są roszczenia Polski z tytułu strat wojennych w latach 1939-1945 w stosunku do państwa niemieckiego. W ocenie Niemiec sprawa tych roszczeń jest zamknięta. Z punktu widzenia państwa polskiego sprawa roszczeń jest nadal otwarta. W opracowaniu przedstawiono kalendarium wydarzeń istotnych z punktu widzenia tego tematu. Zaprezentowano argumentację prawną w sprawie zasadności dochodzenia tych roszczeń.  Odniesiono się również do podnoszonych kontrargumentów.

In his impressive work, Cezary Mik examined the impact of such important processes as internationalization, integration, and globalization on the state and law. This book consists of two volumes and is the first such extensive and comprehensive study of these issues. The first volume is devoted to the impact of internationalization and integration processes, and the second one to globalization. Undoubtedly, the monograph by Cezary Mik deserves high praise for its contribution to an in-depth and comprehensive explanation and determination of the conceptual meaning of such important processes as internationalization, integration, and globalization. It is also a bold attempt to comprehensively analyze the impact of these processes on the functioning of the modern state, national law, the international community, and international law, as well as the relationship between national and international law. Moreover, the contribution of the reviewed work to developing legal sciences needs to be emphasized. The effect of the undertaken analysis is to give legal significance to the studied processes and to demonstrate the relevance and genuine character of their multidimensional impact on the state, law, and the international community. The great value of Mik’s work is undoubtedly the fact that it encourages the perception of the state and law in the broad context of ongoing changes and tendencies while at the same time inspiring to ask numerous questions about their future changes and shape.

The author believes that the provisions of Article 36 § 9-13 of the Co-operative Law concerning the possibility of ordering general assemblies to adopt resolutions in writing or using direct communication at a distance are also applicable to housing cooperatives, due to the wording of the provision of Article 1(7) of the Co-operative Law, according to which the provisions of the Co-operative Law are directly applicable to matters not regulated by the Act of Housing Cooperatives. Notwithstanding the above, the SA also seems to have completely ignored (iura novit curia) the wording of the uninterrupted provision of Article 15zzzr of the Act of 2 March 2020 on special solutions related to the prevention, prevention, and eradication of COVID-19, other infectious diseases, and crises caused by them, according to which a declaration of will of a member of a body of a legal person – and thus of the members of a housing cooperative who form a body such as the general assembly of the cooperative – other than the State Treasury or a local government unit, may be made in documentary form (and thus also in writing). Therefore, this provision should also be regarded as lex specialis to Article 83 of the Act on Housing Cooperatives.