Nr 4 (38)

Prawo do wolności myśli, sumienia i religii jako jedno z podstawowych praw człowieka ma swoje miejsce i uzasadnienie w szerszym kontekście praw i wolności należnych człowiekowi. Wprowadzane w okresie pandemii koronawirusa ograniczenia przez władzę ustawodawczą i wykonawczą dotyczące uprawiania kultu, modlitwy i uczestniczenia w obrzędach religijnych w miejscach do tego przeznaczonych spotkały się z protestami  wielu  wiernych skutkując także wnioskami kierowanymi do rzeczników praw i sądów. Przedmiotem artykułu jest wskazane istoty wolności religijnej i podanie przykładów jej ograniczenia na początku pandemii COVID-19 w wybranych państwach Unii Europejskiej. Zostanie rozważone, czy działania organów władzy publicznej miały podstawy prawne, w szczególności, czy były zgodne z zasadą proporcjonalności.

Skarga konstytucyjna i skarga nadzwyczajna to dwie instytucje funkcjonujące w polskim systemie prawnym, których zadaniem jest ochrona wolności i praw człowieka określonych w Konstytucji RP. Skarga konstytucyjna jest uregulowana w Konstytucji RP, a skarga nadzwyczajna to instrument ustawowy. Różne były cele wprowadzenia wskazanych instytucji do polskiego systemu prawnego, różne są także ich funkcje. Celem artykułu jest próba dokonania analizy porównawczej skargi konstytucyjnej i skargi nadzwyczajnej w takim zakresie, by możliwe było udzielenie odpowiedzi na pytanie o wzajemne relacje między skargą konstytucyjną a skargą nadzwyczajną i ich znaczenie w ochronie praw człowieka. W szczególności warte rozważenia jest to, na ile deficyty wynikające z przyjętego w Polsce wąskiego modelu skargi konstytucyjnej zostały wypełnione przez skargę nadzwyczajną. Niewątpliwie są to bowiem dwie znacząco różniące się od siebie instytucje. Rozważania będą prowadzone w oparciu o analizę tekstów aktów normatywnych orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, a pomocniczo także w odniesieniu do wypowiedzi doktryny. W konkluzji prowadzonej analizy zwrócono uwagę, że choć skarga nadzwyczajna nie jest odpowiedzią na wszystkie niedoskonałości skargi konstytucyjnej, to jest to instytucja, która ma potencjał. Jej skuteczność w ochronie praw człowieka zależy zarówno od tego, jak będzie ukształtowana w przepisach prawnych i na ile Sąd Najwyższy będzie chciał odstępować od konstytucyjnej wartości, jaką jest stabilność prawomocnych orzeczeń sądowych.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat zauważalna jest znaczna intensyfikacja działań mających na celu eliminację zaległości orzeczniczych ETPC oraz próby odniesienia się do tego problemu na różnych płaszczyznach. Dostrzegalne są w tym zakresie pewne sukcesy, chociaż w dalszym ciągu trudno byłoby uznać tę kwestię za rozwiązaną.

Celem artykułu jest przedstawienie problemu zaległości orzeczniczych ETPC jako problemu wpływającego na jego ogólne funkcjonowanie i efektywność. Należy zwrócić uwagę na genezę i podstawy zaległości orzeczniczych Trybunału. Konieczne jest także zbadanie podejmowanych przez ETPC prób eliminacji zaległości orzeczniczych Trybunału oraz wypracowanych w tym zakresie mechanizmów. Mechanizmy te mogą obejmować łączenie skarg i rozstrzygania wielu spraw za pomocą jednego wyroku, uproszczone rozstrzyganie, administrowanie skargami czy koncentrować się na implementacji wyroków

Celem opracowania jest ukazanie słabych punktów koncepcji normy prawnej będącej fundamentalnym założeniem derywacyjnej koncepcji wykładni (zwłaszcza, jeśli założenie to jest od niej oderwane), oraz próba sformułowania takiej jej koncepcji, która uwzględnia i podkreśla fakt, że prawnicy nie tylko dekodują normę z tekstu prawnego, ale także w pewnym zakresie ją kształtują. Teoretyczną perspektywą, która została wykorzystana dla celów artykułu, jest przede wszystkim intencjonalizm. W związku z tym, w opracowaniu autor uwzględnia niedawno zaproponowane w piśmiennictwie ujęcie normy prawnej, które jest częścią koncepcji teoretycznoprawnej nazwanej ,,wyrafinowanym tekstualizmem” – jako prima facie oparte na twierdzeniach konkurencyjnych, w punkcie wyjścia konfrontując te dwa podejścia.

Autor przedstawia stanowisko przedstawicieli współczesnego anglosaskiego nurtu w filozofii prawa - nowej teorii prawa naturalnego - na problem aborcji.  Autorzy z kręgu tej szkoły są przeciwnikami przerywania ciąży, jednak uznają, że istnieje grupa przypadków, w których czyn taki jest moralny, a prawo powinno zezwolić na jego dokonywanie. Posługują się przy tym znaną od stuleci formułą zasady podwójnego skutku.

Celem tego artykułu jest ukazanie wpływu metody fenomenologicznej, zaprezentowanej w Apriorycznych podstawach prawa cywilnego (1913) przez Adolfa Reinacha, wybitnego ucznia Edmunda Husserla i niemieckiego fenomenologa oraz prawnika, na koncepcję ontologii społecznej Czesława Znamierowskiego, przedstawiciela filozofii prawa i socjologii, zaprezentowaną w artykule O przedmiocie i fakcie społecznym (1921) – poprzez wskazanie podobieństw, jak i różnic między koncepcjami obu autorów. Próba aplikacji podstawowych narzędzi i założeń fenomenologii do konstrukcji nowej nauki, jaką miała być ontologia społeczna, potwierdza, w moim przekonaniu, możliwość zastosowania metody fenomenologicznej w filozofii prawa.

W 2019 r. amerykańska administracja ustanowiła nowy rodzaj sił zbrojnych, którego przeznaczeniem ma być ochrona interesów USA w przestrzeni kosmicznej, U.S. Space Force. Jest to kolejny sygnał amerykańskiej polityki, obok cywilnego programu Artemida, świadczący o ponownym zainteresowaniu przestrzenią kosmiczną i korzyściami, które mogą wynikać z jej eksploatacji. W rezultacie działań USA, wśród społeczności międzynarodowej powstała debata dotycząca dopuszczalności takich działań w ramach obecnie obowiązującego międzynarodowego prawa kosmicznego.

Niniejszy artykuł skupi się na możliwości funkcjonowania sił zbrojnych, takich jak U.S. Space Force, w przestrzeni kosmicznej, w świetle Układu o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi, sporządzonym w Moskwie, Londynie i Waszyngtonie dnia 27 stycznia 1967 r.[1] (dalej: Układ o przestrzeni kosmicznej z 1967 r.). Celem tego tekstu jest dokonanie analizy aspektu dotyczącego dopuszczalności obecności wojskowej w przestrzeni kosmicznej z perspektywy ww. umowy, biorąc pod uwagę dostępne informacje o celach i obowiązkach U.S. Space Force.

Autor porusza w tekście regulacje wynikające z Układu o przestrzeni kosmicznej z 1967 r., które mogą wpłynąć na umieszczenie w przestrzeni kosmicznej systemów wojskowych, a szczególnie przepisy nakładające na Państwa-Strony umowy obowiązek użytkowania przestrzeni kosmicznej wyłącznie w celach pokojowych.

W opracowaniu w sposób szkicowy opisano mechanizm ustalania jurysdykcji karnej w sprawach karnych, w których oskarżonym miałby być członek amerykańskich sił zbrojnych lub ich personelu cywilnego lub członek rodziny, któregokolwiek ze wskazanych podmiotów, na podstawie art. 14 i art. 15 umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o wzmocnionej współpracy obronnej, podpisanej w Warszawie 15 sierpnia 2020 r. (Dz. U. poz. 1827). W artykule omówiono także kwestię szczegółową dotyczącą zagadnienia zbiegu przepisów oraz problematyki możliwości podwójnego skazania za ten sam czyn przez sąd Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz sąd Rzeczypospolitej Polskiej.

Nabywca praw majątkowych do projektu architektonicznego, wykorzystując go dla uzyskania patentu na wynalazek, ma prawo użyć przy tym rysunku z tego projektu bez podania informacji o autorze. Takiemu oznaczeniu rysunku stoją na przeszkodzie przepisy o dokonywaniu zgłoszeń patentowych. Nie jest ono też znane praktyce przed Urzędem Patentowym RP. Ponadto rozmija się z uzgodnieniami dotyczącymi zbycia praw do projektu, które oddziałują też na sferę osobistą zbywcy. Rysunek pełni zresztą w zgłoszeniu funkcję opisową, ilustrując tylko przykładowy wariant wynalazku. Brak oznaczenia autorstwa nie ingeruje w więź twórcy z rysunkiem, jako że opis wynalazku, do którego dołączany jest rysunek, w chwili ogłoszenia podlega wyłączeniu z ochrony prawnoautorskiej. Staje się on elementem dokumentu urzędowego, obrazującego stan techniki. Dlatego wykluczone jest tu naruszenie osobistych praw autorskich twórcy rysunku, jak i popełnienie przestępstw przypisywania sobie autorstwa czy wprowadzania w błąd co do autorstwa cudzego utworu. Jeżeli nawet, w szczególnym przypadku, zaistniałyby przesłanki któregoś z tych deliktów, za sprawcę można by uznać wyłącznie tego, kto bezpośrednio się go dopuścił. Gdyby zatem zgłoszenia patentowego dokonał pełnomocnik, zarzuty z tego tytułu mogłyby być skierowane jedynie wobec niego.

Artykuł dotyczy problematyki uregulowanej w art. 15¹ § 1 pkt 3 k.r.o., zgodnie z którym małżeństwo może być unieważnione, jeżeli oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński lub oświadczenie przewidziane w art. 1 § 2 k.r.o. zostało złożone pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste. W pierwszej części niniejszego artykułu Autorka skupia się na pojęciu groźby w rozumieniu przepisów o wadach oświadczenia woli, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 15¹ § 1 pkt 3 k.r.o. Przedmiot rozważań stanowi zwłaszcza zagadnienie celowości groźby oraz odróżnienie groźby od przymusu fizycznego.

Przedmiotem artykułu jest uzasadnienie szczególnej regulacji cywilnego postępowania sądowego w sprawach z zakresu prawa pracy. Autor wywodzi, że przyczyny odmiennego ukształtowania zasad postępowania odrębnego w sprawach z zakresu prawa pracy upatrywać należy w art. 45 Konstytucji RP rozpatrywanym łącznie z art. 24 Konstytucji. W artykule szczególną uwagę poświęcono postępowaniu w sprawach na tle dyskryminacji w zatrudnieniu analizując wpływ, jaki na kształt postępowania sądowego w tego rodzaju sprawach wywiera treść art. 32 § 2 Konstytucji.

Artykuł omawia zagadnienia ogólne ochrony trwałości stosunku zatrudnienia działaczy związkowych jako kategorii osób szczególnie chronionych oraz mechanizm działania tej ochrony w kontekście klauzul generalnych z art.8 Kodeksu pracy, tj. zasad współżycia społecznego i społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. Dokonując analizy omawianego zagadnienia autorka wykorzystuje w szerokim zakresie orzecznictwo Sądu Najwyższego, w szczególności w kontekście relacji ochrony związkowców określonej w art.32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych  do art.8 k.p. regulującego tzw. nadużycie prawa.

W ramach niniejszego artykułu analizie poddano potencjalne skutki abuzywności klauzul zmiennego oprocentowania w umowach kredytowych oraz argumenty przedstawione na ich poparcie.

Zagadnienia poruszone w artykule dotyczą w szczególności charakteru prawnego klauzul zmiennego oprocentowania oraz przesłanek ich prawidłowej konstrukcji. Artykuł uwzględnia również kwestie związane z dopuszczalnością utrzymania umowy kredytu w mocy w sytuacji, gdy zawiera ona nieuczciwe kryteria zmiennego oprocentowania, a także możliwości i sposobu ewentualnego uzupełnienia treści takiej umowy w sytuacji, w której klauzula zmiennego oprocentowania musiałaby zostać z niej wyeliminowana.

Zasada business judgment rule stanowi zabezpieczenie członków organów spółek kapitałowych przed odpowiedzialnością cywilną za podjęte decyzje. Istotą business judgment rule jest zapewnienie suwerenności decyzji podejmowanych przez członków organów. Prawo nie powinno zniechęcać menadżerów do podejmowania ryzyka. Prawo powinno jednak wyznaczać pewne standardy wskazujące, w jaki sposób to ryzyko podejmować. Powyższa zasada wywodzi się z prawa amerykańskiego. Orzecznictwo stanu Delaware wywarło ogromny wpływ na rozwój koncepcji odpowiedzialności członków organów względem spółki, które następnie stanowiły wzór dla wielu państw europejskich. W Polsce zasada business judgment rule była szeroko komentowana przez doktrynę od wielu lat, ale jej kodyfikacja nastąpiła dopiero w roku 2019 w ramach przepisów o prostej spółce akcyjnej (PSA). Powstaje wiele wątpliwości, co do możliwości jej zastosowania do pozostałych spółek kapitałowych.

Opracowanie ma na celu przybliżenie procesu kształtowania się instytucji timeshare o postaci prawa rzeczowego. Zaprezentowano rys historyczny koncepcji własności na zasadach timeshare w niektórych krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Analizie poddano użytkowanie timesharingowe w polskim systemie prawnym, która prowadzi do wniosku, że użytkowanie to ma cechy nowego ograniczonego prawa rzeczowego odrębnego od klasycznego użytkownika.

Problematyka kary kryminalnej od dawna budzi spory. W ostatnim czasie kara, a także prawo karne in genere, poddawane jest zmasowanej krytyce. Kwestionowane zwłaszcza ze strony abolicjonistów są zarówno uzasadnienie kary jak i jej deklarowane cele. Paradoksalnie, mmimo rosnących wątpliwości, polityczni populiści siegają do kar kryminalnych nader często, stosując coraz surowasze i bardziej ingerujące w zakres praw obywatelskich środki reakcji karnej. Mówi się często o potrzebie zmiany praw akarnego na prawo zarządzania ryzykiem kryminalnym. Autor podjął się w niniejszych rozważaniach szerokiej analizy uzasadnienia kary, podejmując w czterech punktach wątki konstytucyjności kryminalizacji i penalizacji, krytycznej analizy ewolucji  historycznej, rewizji podstaw filozofii kary, oraz wiktymologii.

Usiłowanie jest brakiem w istocie czynu. Przy pełnym bezprawiu (bezprawności) od strony podmiotowej, strona przedmiotowa wykazuje lukę w postaci braku dokonania, a w przypadku usiłowania nieudolnego – w postaci braku zagrożenia dla dobra prawnego. Wobec przyjmowanego braku kryminalnego bezprawia w czynie usiłowanym bezwzględnie nieudolnie i deficytu w tym zakresie w przypadku usiłowania względnie nieudolnego, staje kwestia odpowiedzialności karnej za usiłowanie nieudolne jako przestępstwa niesprowadzającego zagrożenia dla dobra prawnego i uzasadnienia jego kryminalizacji w polskim Kodeksie karnym z 1997 roku w świetle zasad i reguł wyrażonych w Konstytucji RP. Temu problemowi, a ściśle rzecz biorąc: badaniu istniejących podstaw konstytucyjnoprawnych odpowiedzialności karnej za usiłowanie nieudolne, został poświęcony artykuł pt. „Konstytucyjnoprawne podstawy odpowiedzialności karnej za usiłowanie nieudolne”.

Zjawisko dopingu w sporcie spotyka się na świecie nie tylko ze zdecydowaną reakcją w obszarze odpowiedzialności dyscyplinarnej, ale coraz częściej także w drodze reakcji karnej. Liczba państw, które zdecydowały się na sięgnięcie po instrumenty prawa karnego, systematycznie rośnie, w szczególności w Europie. Przyjęte w tym zakresie rozwiązania nie są wprawdzie jednolite, co wynika również z charakteru dobra prawnego, które uczyniono głównym przedmiotem ochrony. Większość z nich przewiduje jednak karalność takich zachowań jak produkcja, wprowadzanie do obrotu czy obrót substancjami zabronionymi w sporcie, co stanowi bezpośrednie następstwo dostrzeżenia problemu szerokiego udziału przestępczości zorganizowanej w tego typu zachowaniach.

Przedmiotem niniejszego opracowania jest problematyka dotycząca przestępstwa stypizowanego w art. 151 k.k. Punktem wyjścia uczyniono rozważania dotyczące istoty samobójstwa z perspektywy socjologicznej, co pozwoliło na wskazanie społecznych uwarunkowań tego zjawiska oraz wyprowadzenie jego definicji, zgodnie z którą decyzja suicydenta musi charakteryzować się świadomością i wolą pozbawienia się życia. Analogiczne wnioski wysunięto po przeprowadzeniu analizy znamienia „doprowadza”, oznacza to, że warunkiem pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 151 k.k. jest doprowadzenie do targnięcia się na własne życie osoby zdolnej do rozpoznania znaczenia swego czynu i pokierowania swoim postępowaniem. W dalszej kolejności omówiono kryteria wpływające na swobodę decyzji suicydenta, takie jak niepoczytalność oraz wiek pokrzywdzonego. Ich analiza  pozwoliła na wykazanie wielu nieścisłości, a w rezultacie na wysunięcie własnych propozycji dotyczących wprowadzenia odpowiednich regulacji, które mogłyby stanowić rozwiązanie pojawiających się obecnie wątpliwości interpretacyjnych. Kwestie te umożliwiają udzielenie odpowiedzi na pytanie zasygnalizowane w tytule niniejszego opracowania. To zaś stanowi podstawę do wyprowadzenia wniosków dotyczących tego, czy osoba nakłaniająca inną do aktu samobójczego lub udzielająca suicydentowi pomocy powinna ponieść odpowiedzialność karną na podstawie art. 151 k.k., tj. za przestępstwo wspomaganego samobójstwa, czy może bardziej uzasadnione byłoby pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej za przestępstwo zabójstwa (art. 148 k.k.). 

Niepokoje wśród żołnierzy to zjawisko, które występowało niejednokrotnie w wielu armiach i w czasach obecnych nie jest inaczej. Niekiedy niepokoje te przeradzają się w coś gorszego jak choćby bunt, czy nawet zamach stanu. Przykładów takich zdarzeń jest bardzo wiele. Zjawiska te najczęściej implikowane są przez niestabilną sytuację polityczną, ekonomiczną lub społeczną, czego przykładami mogą być Hiszpańska Wojna Domowa z lat 1936-1939, Junta Czarnych Pułkowników w Grecji, czy też bunty nieopłacanych żołnierzy w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W polskim prawie karnym materialnym przewidziane są pewne konstrukcje mające na celu utrzymanie dyscypliny w wojsku. Należy do nich zaliczyć m.in. ostateczną potrzebę wojskową, której celem jest wymuszenie posłuchu na rozkazobiorcy, który stawia opór wobec rozkazu dowódcy wydanego zgodnie z literą obowiązującego prawa. Jest to dobre rozwiązanie, gdyż rozkazodawca ma możliwość wywarcia realnego wpływu na żołnierza i w konsekwencji utrzymania dyscypliny wojskowej. Gdyby jednak doszło do buntu w wojsku, to na chwilę obecną nie byłoby możliwości skazania winnych żołnierzy za ten czyn, gdyż przestępstwo to nie jest określone w przepisach kodeksu karnego. W związku z powyższym, celem niniejszego artykułu jest wykazanie, iż niezbędnym jest, aby stypizować w kodeksie karnym przestępstwo buntu, aby wpłynąć na świadomość żołnierza polskiego, oraz aby mógł być ukarany odpowiednią sankcją w razie popełnienia tego konkretnego czynu.

Niniejsze opracowanie dotyczy problematykikorzystania z ekspertyzy prywatnej (tzw. opinii prywatnej) przez adwokatów i radców prawnych w postępowaniu karnym. Możliwość wykorzystania ekspertyzy prywatnej w procesie karnym wynika z brzmienia przepisu art. 393 § 3 kpk, który stanowi, że mogą być odczytywane na rozprawie wszelkie dokumenty prywatne, powstałe poza postępowaniem karnym, w szczególności oświadczenia, publikacje, listy oraz notatki. Przepis ten nie wskazuje expressis verbis na możliwość wykorzystania ekspertyzy prywatnej, jednakże taka możliwość bez wątpienia istnieje, bowiem ekspertyza prywatna jest dokumentem prywatnym w rozumieniu tego przepisu. Wskazany przepis został zmieniony ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2013 poz. 1247, która weszła w życie 1 lipca 2015 r., a zatem możliwość wykorzystania ekspertyzy prywatnej w postępowaniu karnym funkcjonuje już ponad cztery lata. Okres ten pozwala na przeprowadzenie empirycznych badań dotyczących korzystania z ekspertyzy przez adwokatów i radców prawnych. Opracowanie przedstawia ogólny stosunek adwokatów i radców prawnych do wprowadzonej możliwości wykorzystania ekspertyzy prywatnej w postępowaniu karnym, a także warunki i przeszkody w korzystaniu z ekspertyzy.

Przyczyną popełnienia niniejszego artykułu jest wyeksponowanie związku prawnego pomiędzy uczestnictwem oskarżonego pozbawionego wolności w rozprawie apelacyjnej a rozwiązaniami dowodowymi, przewidzianymi przez ustawodawcę dla instancji odwoławczej. Przedmiotowe zagadnienie, które ma swój wymiar teoretyczno- praktyczny jest związane z modelem postępowania odwoławczego, kształtowanego w oparciu o przepisy regulujące kwestię postępowania dowodowego przed sądem II instancji. Artykuł został stworzony celem przedstawienia zmian na płaszczyźnie dowodowej w instancji odwoławczej i powiązania ich z prawem oskarżonego pozbawionego wolności do złożenia wniosku o sprowadzenie go na rozprawę apelacyjną.

W styczniu 2021 r. została przeprowadzona ankieta wśród pracowników jednostek samorządu terytorialnego, mająca na celu identyfikację potrzeb szkoleniowych oraz najistotniejszych problemów dotyczących stosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z przeprowadzonej ankiety wynika, że najczęściej pojawiającym się problemem w stosowaniu przepisów wspomnianej ustawy stanowi nadużywanie prawa do informacji publicznej. Nadużyciem prawa do informacji jest takie działanie podmiotu uprawnionego, które jest wykonywaniem prawa do informacji zgodnie z ustalonym porządkiem prawnym, ale nie mieści się w przyjętych przez ustawodawcę celach tego prawa. Mimo wielokrotnie powielanych postulatów doktryny, do ustawy o dostępie do informacji publicznej nie wprowadzono zmian uwzględniających istnienie instytucji nadużycia prawa, na co w orzecznictwie zwracana jest uwaga. Obecnie Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje istnienia instytucji nadużycia prawa, jednakże dla przejrzystości i pewności prawa warto byłoby umieścić odpowiednie przepisy zabezpieczające pracę organów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznych przed wnioskami w sposób oczywisty mającymi na celu jedynie szykanować lub utrudnić ich normalną działalność.

Opracowanie opisuje i analizuje obecnie obowiązujące oraz wchodzące do ogólnego postępowania administracyjnego, z dniem 5 paźdzeirnika 2021 r., nowe regulacje dotyczące e-doręczeń oraz wnoszenia e-podań. W ramach artykułu autor podejmuje trudne zadanie oceny aktualnie obowiązujących na płaszczyźnie k.p.a. przepisów związanych z procesem e-doręczeń oraz składaniem przez strony (lub innych uczestników postępowania) elektronicznych podań. W zakresie opracowania autor dokonuje również oceny nowych unormowań prawnych związanych z poruszaną powyżej problematyką. W obrębie niniejszej publikacji autor podjął także próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie czy wprowadzenie do polskiego systemu prawnego nowych rozwiązań w zakresie e-doręczeń i składania e-podań, stanowi „krok” polskiego ustawodawcy we „właściwym kierunku”.

Model rynku energetycznego ulega stopniowym zmianom, z czym wiąże się konieczność dokonywania zmian obowiązującego prawa. Przepisy prawne muszą, z jednej strony, uwzględniać zachodzące przemiany techniczne, gospodarcze i społeczne. Z drugiej strony, mogą one wywrzeć istotny wpływ na kierunek i tempo tych przemian. Przedmiotem artykułu jest analiza przepisów prawnych, które wprowadzają nowy rodzaj podmiotu na rynku energetycznym, jakim jest obywatelska społeczność energetyczna. Dopuszczalne są różne formy prawno-organizacyjne takiego podmiotu, w tym forma spółdzielni.

Termin „obywatelska społeczność energetyczna” pojawił się w przepisach unijnych na końcowym etapie prac legislacyjnych nad dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającą dyrektywę 2012/27/UE. Pierwotnie omawiana instytucja nazywana była „lokalną społecznością energetyczną”, gdy na przełomie 2016 i 2017 roku opracowywano projekt dyrektywy elektroenergetycznej oraz projekty innych aktów prawnych, tworzące razem tzw. „Pakiet zimowy”.

Zarówno określenie „obywatelski”, jak i „lokalny”, to określenia, które wymagają bliższych wyjaśnień. Czy udział w społeczności energetycznej dopuszczalny jest wyłącznie dla obywateli Unii Europejskiej? Czy określenie „lokalny” zostało zdefiniowane w przepisach prawnych? Jaki zasięg terytorialny ma społeczność energetyczna? Jakim celom służyć ma tworzenie takich społeczności i jaką rolę mają one odegrać w systemie energetycznym?

Aby udzielić odpowiedzi na powyższe pytania konieczna jest analiza nie tylko przepisów dyrektywy 2019/944, ale także innych przepisów unijnego prawa energetycznego. Sprawy nie ułatwia zawiłość unijnych regulacji prawnych. Należy zauważyć, że przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych wprowadzają inny rodzaj społeczności energetycznej (choć podobny do obywatelskiej społeczności energetycznej), a mianowicie społeczność energetyczną działającą w zakresie energii odnawialnej.

Przykładem implementacji przepisów unijnych do krajowego porządku prawnego jest najnowszy projekt nowelizacji polskiego prawa energetycznego. Przewiduje on wprowadzenie regulacji wzorowanych na przepisach dyrektywy 2019/944. Czy projektowane przepisy w pełni odpowiadają przepisom unijnym?

Tradycyjny model spornego (konfrontacyjnego) stosowania prawa antymonopolowego w sprawach praktyk ograniczających konkurencję współistnieje obecnie z modelem negocjacyjno-ugodowym (niekonfrontacyjnym), a ściślej rzecz ujmując, może zostać w niego przekształcony przez organ antymonopolowy.

Wobec tego, że organom ochrony konkurencji, zarówno w Polsce jak i UE, przyznany został szeroki zakres swobody co do wyboru priorytetów i sposobów stosowania instrumentów ochrony, należy postawić tezę, że model negocjacyjno-ugodowy będzie zyskiwał na znaczeniu.  Preferowane, na poziomie unijnym i krajowym, poszerzanie ilości wykrywanych naruszeń, szybkie zakańczanie postępowań, a w szczególności osiągnięcie głównego celu jakim jest zaprzestanie naruszeń i usunięcie ich skutków, skłaniają organy antymonopolowe do sięgania po dialog publiczno-prywatny będący elementem współpracy via organ-przedsiębiorca. A wszystko to dla przywrócenia zachwianej równowagi konkurencyjnej i zapewnienia dobrobytu konsumentów.

            W polskim porządku prawnym, w zakresie spraw dotyczących praktyk ograniczających konkurencję (antykonkurencycjnych porozumień i nadużywania pozycji dominującej), do negocjacyjnego modelu stosowania prawa antymonopolowego zalicza się: decyzje zobowiązujące, procedurę dobrowolnego poddania się karze oraz, co jednak jest sporne, procedurę leniency. Ponadto, w ostatnich latach zyskują na znaczeniu tzw. „wystąpienia miękkie” Prezesa UOKiK do przedsiębiorców.

Analiza ilościowa orzecznictwa polskiego organu antymonopolowego, z niezbędnymi odniesieniami do praktyki KE, uwzględniającego stosowanie decyzji zobowiązującej, pozwoli na weryfikację postawionej tezy oraz wskazanie „kosztów i korzyści” negocjacyjno-ugodowego stosowania prawa antymonopolowego w sprawach praktyk ograniczających konkurencję z ewentualnymi sugestiami de lege ferenda.  

Utrata statusu studenta w systemie polskiego szkolnictwa wyższego związana jest z wystąpieniem określonych i doniosłych prawnie faktów, do których zalicza się m.in. wydanie przez uprawniony organ uczelni decyzji o skreśleniu z listy studentów. Prawodawca na kanwie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478) wskazał w sposób enumeratywny przesłanki stanowiące podstawę do relegowania studenta z uczelni, natomiast nie podjął próby ich normatywnego zdefiniowania. Tym samym organy uczelni w toku postępowania administracyjnego zobowiązane są do samodzielnej interpretacji nie zawsze oczywistych materialnoprawnych przesłanek mających wpływ na przyszłe losy studenta. Wobec czego, celem przedmiotowego opracowania będzie przedstawienie problematyki związanej z interpretacją i stosowaniem ustawowych przesłanek skreślenia z listy studentów, z wyszczególnieniem podziału na obligatoryjne oraz fakultatywne podstawy relegowania z uczelni.

Opracowanie dotyczy pojmowania czynności prawnej dokonanej pod pozorem innej czynności w art. 199a § 2 Ordynacji podatkowej. Nacisk położono na relację między rzeczonym pojęciem a pozornością w rozumieniu cywilistycznym. Wyrażono w nim wątpliwość co do możliwości zastosowania art. 199a § 2 Ordynacji podatkowej odnośnie do uchwał organów spółek. Problemy interpretacyjne zostały zobrazowane dwoma wyrokami sądów administracyjnych – zasługującym zasadniczo na aprobatę wyrokiem NSA z dnia 3 lutego 2021 r. oraz budzącym istotne wątpliwości wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2021 r. wraz z poprzedzającymi go orzeczeniami NSA z dnia 25 lipca 2019 r. (II FSKK 232/19) i 15 grudnia 2020 r. (II FSK 1694/20), które przeczą nie tylko dorobkowi piśmienniczemu i orzeczniczemu, ale też treści interpretowanego przez nie przepisu.   

Celem artykułu jest analiza relacji pomiędzy wartością publiczną, jaką jest spójność aksjologiczna, a konstytucyjnym obowiązkiem płacenia podatków. Postawiony w opracowaniu problem badawczy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy konstytucyjny obowiązek płacenia podatków wzmacnia spójność aksjologiczną?
Mając na uwadze charakter powziętych badań oraz realizację celu badawczego, w artykule wykorzystano dwie główne metody badawcze. Po pierwsze, zastosowano metodę dogmatyczno-prawną, która posłużyła ustaleniu treści art. 84 Konstytucji RP, jej analizie i wykładni. Po drugie, uwzględniając fakt, że weryfikacja hipotezy badawczej wymagała wyjścia poza ramy analizy stricte prawnej, zastosowano socjologiczne badania jakościowe w postaci wywiadów.
Przeprowadzone badania pozwoliły częściowo pozytywnie zweryfikować przyjętą hipotezę badawczą i stwierdzić, że wyrażony w art. 84 Konstytucji RP obowiązek wzmacnia takie wartości, jak uczciwość, świadomość, moralność, które plasują się w spójności aksjologicznej. Niemniej przestrzeganie spójności aksjologicznej wiąże się z koniecznością dbania o jakość stanowionego prawa podatkowego.

W wyroku z dnia 25 lutego 2021 r. w sprawie C-604/19 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo pełnej własności przewidziane w przepisach krajowych w zamian za uiszczenie opłaty stanowi dostawę towarów, a jednostka samorządu terytorialnego pobierająca rzeczoną opłatę działa w charakterze podatnika, a nie jako organ władzy publicznej. Przedmiotem niniejszego opracowania jest próba odpowiedzi na pytanie, czy w świetle powyższego rozstrzygnięcia dopuszczalne jest, aby opłata przekształceniowa została objęta podatkiem od towarów i usług w sytuacji, gdy użytkowanie wieczyste nieruchomości zostało ustanowione przed 1 maja 2004 r.