logo czasopisma

Articles

2026: online-first

Some remarks on the constitutional regulation of the institution of the head of state in the Republic of Latvia (with particular attention to historical antecedents and peculiarities of constitutional solutions).

DOI:
https://doi.org/10.36128/dwrwm623
Submitted
19 August 2024
Published
19 December 2025
Versions

Abstract

This article is an attempt to familiarize the Polish reader with the specifics of some Latvian constitutional solutions. Not very well known in Poland, because our specialist literature on the local constitutional and legal issues is not very rich, despite the fact that Latvia is a country historically, geographically and economically close to Poland, and currently also our military ally, important in the situation of growing tensions in Central and Eastern Europe.

The author deals primarily with the specifics of the Latvian constitution, which is a unique example of restoring the binding force of a legal act that had been practically ineffective for many years. In the 1990s, the legal force of the 1922 constitution was restored in Latvia, which had actually ceased to be in force in 1934 after the coup d'état (i.e. before the Soviet occupation of the country).

In this context, attention is drawn to the most important values ​​that guided the creators of this constitution, as well as the historical antecedents that formed its foundation. A special role in this context was played by the dogma of the special role of the nation as the subject of the highest authority. A nation that had just completed the process of rebirth that had been ongoing since the mid-19th century and for the first time in history could enjoy its own, independent state. Hence the strong emphasis in this constitution on the role of direct democracy and the very strong constitutional position of the local parliament.

Taking into account the above aspects, the author attempted to find solutions specific to Latvia defining the relations between the executive power (primarily the president) and the executive power. Finally, he concluded that it is quite justified to treat the solutions from the Latvian constitution as a very specific form of rationalization of the parliamentary-cabinet system. The basic argument in favor of this opinion is the unique solution assuming the actual political responsibility of the president before the parliament.

The last part of the article is devoted to the potential possibility of adapting certain Latvian solutions in the event of possible changes to the Polish constitution.

References

  1. Książki, rozdziały książek i artykuły naukowe:
  2. Antonowicz, Lech. „Rozpad ZSRR ze stanowiska prawa międzynarodowego.” Państwo i Prawo nr 9 (1992): 21-45.
  3. Cygański, Mirosław. Dubicki, Tadeusz. Niemcy wschodniobałtyccy w Estonii, na Łotwie i Litwie. Zarys dziejów do 1920 roku. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2004.
  4. Darski, Józef. Estonia. Historia, współczesność, konflikty narodowe. Warszawa: Instytut Polityczny, 1995.
  5. Domagała, Michał. „System kanclerski i możliwości jego zastosowania w nowej konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.” W Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała, 113-137. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  6. Garlicki, Leszek. Łossowski, Piotr. „Wstęp.” W Konstytucja Estonii, red. Leszek Garlicki Garlicki 3-27. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  7. Gebethner, Stanisław. „System rządów parlamentarno-gabinetowych, system rządów prezydenckich oraz rozwiązania pośrednie.” W Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała, 77-93. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  8. Gebethner, Stanisław. „Parlamentarne i prezydenckie systemy rządów (Porównawcza analiza politologiczna).” Państwo i Prawo nr 7/8 (1994): 26-32.
  9. Górski, Grzegorz. Historia administracji. Warszawa: Wydawnictwo LexisNexis, 2002
  10. Kallas, Marian. Projekty konstytucyjne 1989-1991, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1992.
  11. Karski, Karol. Rozpad Związku Radzieckiego a prawo międzynarodowe, Warszawa: Bellona, 2015.
  12. Balodis, Ringolds. Pleps, Jānis. „First Century of the Satversme: Constitutional Development and Perspectives.” Journal of the University of Latvia. Law No. 16 (2023), 85-114.
  13. Kierończyk, Przemysław. „Egzekutywa w systemie konstytucyjnym Łotwy.” Studia Europejskie, Tom XV, red. Krzysztof Łokucijewski, Leszek Starosta, 71-86. Gdynia: Wydawnictwo Instytutu Studiów Europejskich, 2006.
  14. Kierończyk, Przemysław. „Kilka uwag o genezie i specyfice konstytucji łotewskiej.” Gdańskie Studia Prawnicze t. XIV (2005): 279-298.
  15. Kierończyk, Przemysław. Nadrzędność parlamentu – mit czy realna alternatywa ustrojowa? Analiza wybranych przykładów. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2009.
  16. Kierończyk, Przemysław. „O różnicy pomiędzy zmianą a rewizją, czyli sygnalizacja jeszcze jednego naruszenia prawa przy uchwalaniu konstytucji kwietniowej,” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji nr 7 (2008): 116-121.
  17. Kierończyk, Przemysław. „O specyfice pierwszych konstytucji państw bałtyckich.” Studia Iuridica Toruniensia tom XIII (2013): 35-65.
  18. Kierończyk, Przemysław. „Problem legalności konstytucji kwietniowej w świetle koncepcji >>restytucji niepodległości<<.” Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni z. 12, Prawo 1 (2009): 29-56.
  19. Kierończyk, Przemysław. Recenzja: J. Zieliński, „Systemy konstytucyjne Łotwy, Estonii i Litwy, Warszawa 2000”. Przegląd Sejmowy nr 4 z (2000): 125-126.
  20. Kierończyk, Przemysław. „Republika Łotewska.” W Ustrój Unii Europejskiej i ustroje państw członkowskich, red. Paweł Sarnecki, 266-275. Warszawa: Wolters Kluwer Polska 2007.
  21. Kierończyk, Przemysław. Państwo łotewskie. Geneza i ustrój konstytucyjny. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2008.
  22. Kierończyk, Przemysław. „Parlament Republiki Łotewskiej.” Przegląd Sejmowy (2005): 87-102.
  23. Kierończyk, Przemysław. „Problem odszkodowań w stosunkach litewsko-rosyjskich. Próba analizy potencjalnych argumentów strony rosyjskiej.” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji nr 2 (2006): 69-105.
  24. Kierończyk, Przemysław. „Rada Gabinetowa.” W Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, red. Andrzej Szmyt, 296-299, Warszawa: C. H. Beck, 2016.
  25. Kierończyk, Przemysław. „Regulacja instytucji Prezydenta w Nowej Konstytucji RP.” Gdańskie Studia Prawnicze, Tom III (1998): 167-191.
  26. Kierończyk, Przemysław. „Restytucja niepodległości Litwy. Akty Rady Najwyższej z 11 marca 1990 r.” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji nr 4 (2007): 69 – 90.
  27. Kierończyk, Przemysław. „Wizja silnego parlamentu w pierwszych konstytucjach państw bałtyckich.” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji nr 1 (2005): 59-89.
  28. Kierończyk, Przemysław. Wprowadzenie do nauki prawa konstytucyjnego dla studentów administracji. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2006.
  29. Kierończyk, Przemysław. „Wstęp”. W Konstytucja Łotwy, red. Leszek Garlicki, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001, 12-13.
  30. Kolendo, Ireneusz T. ŁOTWA – zarys dziejów narodu i państwa. Od czasów najdawniejszych do początku XXI. Łodź: Wydawnictwo Księży Młyn Wydawniczy, 2014.
  31. Konstytucja Łotwy, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001.
  32. Komarnicki, Wacław. Ustrój państwowy Polski współczesnej, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008 (reprint wydania wileńskiego z 1937 roku).
  33. Kruk-Jarosz, Maria. „Historyczno-porównawcze aspekty rządowej kontrasygnaty aktów prezydenta.” Biuletyn Rady Legislacyjnej nr 1 (1994): 246-247.
  34. Levinsson, Claes Levinsson, The Long Shadow of History: Post-Soviet Border Disputes - The Case of Estonia, Latvia, and Russia, https://www.jstor.org/stable/26323241?seq=1.
  35. Łossowski, Piotr. Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury (1918-1934). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
  36. Łossowski, Piotr. Litwa, Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2001.
  37. Łossowski, Piotr. Łotwa nasz sąsiad. Stosunki polsko-łotewskie w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Mozaika, 1990.
  38. Makowski, Julian, Nowe konstytucje przełożone pod kierunkiem dra Juljana Makowskiego, Warszawa: Nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1925.
  39. Makowski, Łukasz. System polityczny Łotwy i jego związki ze sferą gospodarczą w dobie trzeciej fali demokratyzacji. Katowice, Toruń: Uniwersytet Śląski, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.
  40. Ochmański, Jerzy. Historia Litwy. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.
  41. Paluszyński, Tomasz. Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921. Warszawa: Bellona, 1999.
  42. Plakans, Andrejs. Wetherell, Charles Agrarian Reform in Latvia: The Historical Context, https://www.ucis.pitt.edu/nceeer/1996-810-23-3-Plakans.pdf .
  43. Rutkiewicz, Jan, Wojsko łotewskie 1918-1940, Warszawa: Barwa i Broń, 2005.
  44. Sarnecki, Paweł. „Założenia systemu >>rządów zgromadzenia<< i możliwość ich adaptacji do przyszłej konstytucji RP.” W Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała, 138-158. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  45. Skrzypek, Andrzej. Stosunki polsko-łotewskie 1918-1939. Gdańsk: Instytut Bałtycki w Gdańsku, 1997.
  46. Stembrowicz, Jerzy. Rząd w systemie parlamentarnym, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
  47. Witkowski, Zbigniew. Galster, Jan. Gronowska, Bożena. Szyszkowski, Wacław. Prawo konstytucyjne, Toruń: TNOiK, 1998.
  48. Zieliński, Eugeniusz. Przeobrażenia ustrojowe w republikach dawnego ZSRR. Warszawa: Dom Wydawniczy i Handlowy Elipsa, 1993.
  49. Zieliński, Jacek. Instytucjonalizacja przemian ustrojowych na Litwie, Łotwie i w Estonii, Warszawa 2004..
  50. Zieliński, Jacek. Parlament Łotwy. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  51. Zieliński, Jacek. „Rząd Republiki Łotewskiej.” W Rządy w państwach Europy, red. Eugeniusz Zieliński, Jacek Zieliński, 167-208. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2006.
  52. Zieliński, Jacek. Systemy konstytucyjne Łotwy, Litwy i Estonii, Warszawa 2000.
  53. Zubiński, Tadeusz. Ciche kraje. Rzeszów: Wydawnictwo Oświatowe FOSZE, 2006.
  54. Inne źródła (m.in. strony internetowe i akty prawne):
  55. janvāra Vecrīgas nemieri, https://lv.wikipedia.org/wiki/13._janvāra_Vecrīgas_nemieri
  56. Ex prime minister Republic Latvia, https://www.mk.gov.lv/en/ex-prime-ministers-republic-latvia
  57. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970780483
  58. Latvian diplomatic service in exile, https://en.wikipedia.org/wiki/Latvian_diplomatic_service_in_exile
  59. Latvijas Republikas Satversme, https://likumi.lv/doc.php?id=57980
  60. Niezavisimaja Gazieta z 18 sierpnia 2004
  61. Pytalovo, https://en.wikipedia.org/wiki/Pytalovo
  62. Regulamin Zgromadzenia Narodowego dla wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej, Dz. U. z 1922 r. Nr 66, poz. 596
  63. Riigi Teataja z 9 sierpnia 1920 r., nr 113/114.
  64. Russians in Latvia, https://en.wikipedia.org/wiki/Russians_in_Latvia
  65. State continuity of the Baltic states, https://en.wikipedia.org/wiki/State_continuity_of_the_Baltic_states
  66. The Constitution of the Republic of Latvia, https://www.saeima.lv/en/legislative-process/constitution
  67. Treaty between the Republic of Latvia and the Russian Federation On the State Border of the Republic of Latvia and the Russian Federation, https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/fd/d-ru20060615_07/d-ru20060615_07en.pdf
  68. Valdibas Vēstnesis z 30 czerwca 1922 r., nr 141
  69. Viedomosti Vierchovnogo Sovieta i Pravitielstva Litovskoj Riespubliki z 31 marca 1990 r., nr 9, poz. 222, 223, 224
  70. Vyriausybės Žinios z 6 sierpnia 1922 r., nr 100.
  71. Wybory prezydenckie w_Polsce w 1922 roku (9_grudnia),
  72. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wybory_prezydenckie_w_Polsce_w_1922_roku_(9_grudnia)

Downloads

Download data is not yet available.