logo czasopisma

Articles

Vol. 59 No. 6 (2025): Law and Social Bonds no. 6 (vol. 59) 2025

Some Remarks on the Constitutional Regulation of the Institution of the Head of State in the Republic of Latvia (with Particular Attention to the Historical Antecedents and Peculiarities of Constitutional Solutions)

DOI:
https://doi.org/10.36128/dwrwm623
Submitted
19 August 2024
Published
19 December 2025 — Updated on 20 January 2026
Versions

Abstract

This paper aims to introduce the Polish reader to some of the specifics of Latvian constitutional solutions.  The author primarily discusses the particulars of the Latvian constitution, a unique example of a legal act that had been practically ineffective for many years being restored to its former binding force. In the 1990s, Latvia restored the legal force of the 1922 constitution, which had ceased to be in force in 1934 following the coup d'état (i.e. before the Soviet occupation of the country).  In this context, the paper draws attention to the values that guided the creators of this constitution and the historical events that formed its foundation.  The author attempts to identify solutions that are specific to Latvia and that define the relationship between the executive power (primarily the president) and the legislature. Ultimately, the author concludes that it is justified to view the Latvian constitutional solutions as a specific form of rationalisation of the parliamentary-cabinet system. The main argument in favour of this view is the unique solution of the president actually being politically responsible before parliament. The final section of the paper considers the potential for adopting certain Latvian solutions in the event of changes to the Polish constitution.

References

  1. 13. janvāra Vecrīgas nemieri, https://lv.wikipedia.org/wiki/13._janvāra_Vecrīgas_nemieri
  2. Antonowicz Lech, „Rozpad ZSRR ze stanowiska prawa międzynarodowego” Państwo i Prawo nr 9 (1992): 21-45.
  3. Balodis Ringolds, Jānis Pleps, „First Century of the Satversme: Constitutional Development and Perspectives” Journal of the University of Latvia. Law, nr 16 (2023): 85-114.
  4. Cygański Mirosław, Tadeusz Dubicki, Niemcy wschodniobałtyccy w Estonii, na Łotwie i Litwie. Zarys dziejów do 1920 roku. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2004.
  5. Darski Józef, Estonia. Historia, współczesność, konflikty narodowe. Warszawa: Instytut Polityczny, 1995.
  6. Domagała Michał, „System kanclerski i możliwości jego zastosowania w nowej konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, [w:] Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała. 113-137. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  7. Ex prime minister Republic Latvia. https://www.mk.gov.lv/en/ex-prime-ministers-republic-latvia
  8. Garlicki Leszek, Piotr Łossowski, „Wstęp”, [w:] Konstytucja Estonii, red. Leszek Garlicki Garlicki. 3-27. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  9. Gebethner Stanisław, „Parlamentarne i prezydenckie systemy rządów (Porównawcza analiza politologiczna)” Państwo i Prawo, nr 7/8 (1994): 26-32.
  10. Gebethner Stanisław, „System rządów parlamentarno-gabinetowych, system rządów prezydenckich oraz rozwiązania pośrednie”, [w:] Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała. 77-93. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  11. Górski Grzegorz, Historia administracji. Warszawa: Lexis Nexis, 2002
  12. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wybory_prezydenckie_w_Polsce_w_1922_roku_(9_grudnia).
  13. Kallas Marian, Projekty konstytucyjne 1989-1991. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1992.
  14. Karski Karol, Rozpad Związku Radzieckiego a prawo międzynarodowe. Warszawa: Bellona, 2015.
  15. Kierończyk Przemysław, „Egzekutywa w systemie konstytucyjnym Łotwy” Studia Europejskie, t. XV, red. Krzysztof Łokucijewski, Leszek Starosta. 71-86. Gdynia: Wydawnictwo Instytutu Studiów Europejskich, 2006.
  16. Kierończyk Przemysław, „Kilka uwag o genezie i specyfice konstytucji łotewskiej” Gdańskie Studia Prawnicze, t. XIV (2005): 279-298.
  17. Kierończyk Przemysław, „O różnicy pomiędzy zmianą a rewizją, czyli sygnalizacja jeszcze jednego naruszenia prawa przy uchwalaniu konstytucji kwietniowej” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 7 (2008): 116-121.
  18. Kierończyk Przemysław, „O specyfice pierwszych konstytucji państw bałtyckich” Studia Iuridica Toruniensia, t. XIII (2013): 35-65.
  19. Kierończyk Przemysław, „Parlament Republiki Łotewskiej” Przegląd Sejmowy, (2005): 87-102.
  20. Kierończyk Przemysław, „Problem legalności konstytucji kwietniowej w świetle koncepcji «restytucji niepodległości»” Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni, z. 12 (2009): 29-56.
  21. Kierończyk Przemysław, „Problem odszkodowań w stosunkach litewsko-rosyjskich. Próba analizy potencjalnych argumentów strony rosyjskiej” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 2 (2006): 69-105.
  22. Kierończyk Przemysław, „Rada Gabinetowa”, [w:] Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, red. Andrzej Szmyt. 296-299. Warszawa: C. H. Beck, 2016.
  23. Kierończyk Przemysław, „Recenzja: J. Zieliński, Systemy konstytucyjne Łotwy, Estonii i Litwy, Warszawa 2000” Przegląd Sejmowy, nr 4 (2000): 125-126.
  24. Kierończyk Przemysław, „Regulacja instytucji Prezydenta w Nowej Konstytucji RP” Gdańskie Studia Prawnicze, t. III (1998): 167-191.
  25. Kierończyk Przemysław, „Republika Łotewska”, [w:] Ustrój Unii Europejskiej i ustroje państw członkowskich, red. Paweł Sarnecki. 266-275. Warszawa: Wolters Kluwer, 2007.
  26. Kierończyk Przemysław, „Restytucja niepodległości Litwy. Akty Rady Najwyższej z 11 marca 1990 r.” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 4 (2007): 69-90.
  27. Kierończyk Przemysław, „Wizja silnego parlamentu w pierwszych konstytucjach państw bałtyckich” Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 1 (2005): 59-89.
  28. Kierończyk Przemysław, „Wstęp”, [w:] Konstytucja Łotwy, red. Leszek Garlicki, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001, 12-13.
  29. Kierończyk Przemysław, Nadrzędność parlamentu – mit czy realna alternatywa ustrojowa? Analiza wybranych przykładów. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2009.
  30. Kierończyk Przemysław, Państwo łotewskie. Geneza i ustrój konstytucyjny. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2008.
  31. Kierończyk Przemysław, Wprowadzenie do nauki prawa konstytucyjnego dla studentów administracji. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, 2006.
  32. Kolendo Ireneusz T., Łotwa – zarys dziejów narodu i państwa. Od czasów najdawniejszych do początku XXI. Łodź: Wydawnictwo Księży Młyn Wydawniczy, 2014.
  33. Komarnicki Wacław, Ustrój państwowy Polski współczesnej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008 (reprint wydania wileńskiego z 1937 roku).
  34. Konstytucja Łotwy. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001.
  35. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970780483.
  36. Kruk-Jarosz Maria, „Historyczno-porównawcze aspekty rządowej kontrasygnaty aktów prezydenta” Biuletyn Rady Legislacyjnej, nr 1 (1994): 246-247.
  37. Latvian diplomatic service in exile. https://en.wikipedia.org/wiki/Latvian_diplomatic_service_in_exile.
  38. Latvijas Republikas Satversme, https://likumi.lv/doc.php?id=57980.
  39. „Litwa z punktu widzenia prawa międzynarodowego nigdy nie była częścią Związku Radzieckiego” Niezavisimaja Gazieta, 18 sierpnia 2004.
  40. Levinsson Claes Levinsson, The Long Shadow of History: Post-Soviet Border Disputes - The Case of Estonia, Latvia, and Russia. https://www.jstor.org/stable/26323241?seq=1.
  41. Łossowski Piotr, Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury (1918-1934). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
  42. Łossowski Piotr, Litwa. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2001.
  43. Łossowski Piotr, Łotwa nasz sąsiad. Stosunki polsko-łotewskie w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Mozaika, 1990.
  44. Makowski Julian, Nowe konstytucje przełożone pod kierunkiem dra Juljana Makowskiego. Warszawa: Nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1925.
  45. Makowski Łukasz, System polityczny Łotwy i jego związki ze sferą gospodarczą w dobie trzeciej fali demokratyzacji. Katowice-Toruń: Uniwersytet Śląski-Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.
  46. Ochmański Jerzy, Historia Litwy. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.
  47. Paluszyński Tomasz, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921. Warszawa: Bellona, 1999.
  48. Plakans Andrejs, Charles Wetherell, Agrarian Reform in Latvia: The Historical Context. https://www.ucis.pitt.edu/nceeer/1996-810-23-3-Plakans.pdf.
  49. Pytalovo. https://en.wikipedia.org/wiki/Pytalovo
  50. Russians in Latvia. https://en.wikipedia.org/wiki/Russians_in_Latvia
  51. Rutkiewicz Jan, Wojsko łotewskie 1918-1940. Warszawa: Barwa i Broń, 2005.
  52. Sarnecki Paweł, „Założenia systemu «rządów zgromadzenia» i możliwość ich adaptacji do przyszłej konstytucji RP”, [w:] Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków polskich, red. Michał Domagała. 138-158. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  53. Skrzypek Andrzej, Stosunki polsko-łotewskie 1918-1939. Gdańsk: Instytut Bałtycki w Gdańsku, 1997.
  54. State continuity of the Baltic states. https://en.wikipedia.org/wiki/State_continuity_of_the_Baltic_states.
  55. Stembrowicz Jerzy, Rząd w systemie parlamentarnym, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
  56. The Constitution of the Republic of Latvia. https://www.saeima.lv/en/legislative-process/constitution.
  57. Witkowski Zbigniew, Jan Galster, Bożena Gronowska, Wacław Szyszkowski, Prawo konstytucyjne. Toruń: TNOiK, 1998.
  58. Wybory prezydenckie w_Polsce w 1922 roku (9_grudnia).
  59. Zieliński Eugeniusz, Przeobrażenia ustrojowe w republikach dawnego ZSRR. Warszawa: Dom Wydawniczy i Handlowy Elipsa, 1993.
  60. Zieliński Jacek, „Rząd Republiki Łotewskiej”, [w:] Rządy w państwach Europy, red. Eugeniusz Zieliński, Jacek Zieliński. 167-208. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2006.
  61. Zieliński Jacek, Instytucjonalizacja przemian ustrojowych na Litwie, Łotwie i w Estonii. Warszawa: „Aspra Jr”, 2004.
  62. Zieliński Jacek, Parlament Łotwy. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  63. Zieliński Jacek, Systemy konstytucyjne Łotwy, Litwy i Estonii. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2000.
  64. Zubiński Tadeusz, Ciche kraje. Rzeszów: Wydawnictwo Oświatowe FOSZE, 2006.

Downloads

Download data is not yet available.