Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Artykuły

2026: online-first

Profesjonalista z założenia, konsument w zachowaniu: mikroprzedsiębiorca na detalicznym rynku energii elektrycznej w świetle ekonomii behawioralnej

DOI:
https://doi.org/10.36128/a8b38n67
Przesłane
28 września 2026
Opublikowane
4 listopada 2026

Abstrakt

Prawo cywilne opiera się na założeniu, że przedsiębiorca działa jako profesjonalista, podczas gdy regulacje chroniące odbiorców energii elektrycznej w znacznej mierze bazują na obowiązkach informacyjnych. Odwołując się do ekonomii behawioralnej, w artykule wskazano, że oba te założenia zawodzą w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców. Analizie poddano trzy modele regulacyjne: klasyfikację ustawową (Niemcy), regułę domyślną połączoną ze standaryzowanymi rachunkami (Włochy) oraz obowiązki informacyjne połączone z kwalifikacją ex post (Polska).

Badanie CATI przeprowadzone wśród 602 klientów jednego sprzedawcy energii (402 gospodarstw domowych i 200 przedsiębiorstw) wykazało, że informacje dotyczące zmiany sprzedawcy oraz narzędzia porównywania ofert należą do najrzadziej czytanych elementów rachunku. Wiek oraz sytuacja finansowa są związane z samooceną poziomu wiedzy, lecz nie z postrzeganą zrozumiałością rachunku. Jednocześnie mikroprzedsiębiorcy nie deklarują lepszego rozumienia rachunku niż gospodarstwa domowe.

W artykule sformułowano wnioski de lege lata dotyczące załącznika I do dyrektywy 2019/944, art. 31g polskiego Prawa energetycznego oraz art. 385⁵ Kodeksu cywilnego, a także postulaty de lege ferenda przemawiające za stosowaniem mechanizmów ochronnych, których skuteczność nie jest uzależniona od własnej inicjatywy ich adresata.

Bibliografia

  1. Alba Joseph W., J. Wesley Hutchinson, “Knowledge Calibration: What Consumers Know and WhatTheyThinkThey Know”Journal ofConsumerResearch, No. 2 (2000): 123–156. https://doi.org/10.1086/314317.
  2. Andraszewicz Sandra, Benjamin Scheibehenne, Jörg Rieskamp, Raoul Grasman, Josine Verhagen, Eric-Jan Wagenmakers, “An Introduction to Bayesian
  3. Hypothesis Testing for Management Research” Journal of Management, No. 2 (2015): 521–543. https://doi.org/10.1177/0149206314560412.
  4. ARERA (Autorità di Regolazione per Energia Reti e Ambiente), “Il servizio a tutele graduali”. https://www.arera.it/consumatori/il-servizio-a-tutele-graduali.
  5. Barber Brad M., Terrance Odean, “Boys Will Be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment” The Quarterly Journal of Economics, No. 1 (2001): 261–292. https://doi.org/10.1162/003355301556400.
  6. Ben-Shahar Omri, Carl E. Schneider, More Than You Wanted to Know: The Failure of Mandated Disclosure. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2014. https://doi.org/10.1515/9781400850389.
  7. Bordalo Pedro, Nicola Gennaioli, Andrei Shleifer, “Salience and Consumer Choice” Journal of Political Economy, No. 5 (2013): 803–843. https://doi.org/10.1086/673885.
  8. Bundesnetzagentur, “Monitoringbericht 2025: Wettbewerb bleibt Stabilitätsanker der Energiemärkte”, press release, 26 November 2025. https://www.bundesnetz agentur.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2025/20251126_Monitoringbericht.html.
  9. Bundesnetzagentur, Bundeskartellamt, Monitoringbericht 2025. Bonn: Bundesnetzagentur and Bundeskartellamt, 2025. https://www.bundesnetzagentur.de/DE/Fachthemen/ElektrizitaetundGas/Monitoringberichte/start.html.
  10. Camerer Colin, Samuel Issacharoff, George Loewenstein, Ted O’Donoghue, Matthew Rabin, “Regulation for Conservatives: Behavioral Economics and the Case for ‘Asymmetric Paternalism’” University of Pennsylvania Law Review, No. 3 (2003): 1211–1254. https://doi.org/10.2307/3312889.
  11. Carlin Bruce I., “Strategic Price Complexity in Retail Financial Markets” Journal of Financial Economics, No. 3 (2009): 278–287. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2008.05.002.
  12. Chernev Alexander, Ulf Böckenholt, Joseph Goodman, “Choice Overload: A Conceptual Review and Meta-Analysis” Journal of Consumer Psychology, No. 2 (2015): 333–358. https://doi.org/10.1016/j.jcps.2014.08.002.
  13. Chetty Raj, Adam Looney, Kory Kroft, “Salience and Taxation: Theory and Evidence” American Economic Review, No. 4 (2009): 1145–1177. https://doi.org/10.1257/aer.99.4.1145.
  14. Competition and Markets Authority, EnergyMarketInvestigation: FinalReport. London: Competition and Markets Authority, 2016. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5773de34e5274a0da3000113/final-report-energy-market-investigation.pdf.
  15. Czarnecka Marzena, “Stosowanie ustawy o prawach konsumenta na rynku energii elektrycznej” internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, No. 3 (2016): 39–50. https://doi.org/10.7172/2299-5749.ikar.3.5.4.
  16. Fleiter Tobias, Joachim Schleich, Ployplearn Ravivanpong, “Adoption of Energy-Efficiency Measures in SMEs—An Empirical Analysis Based on Energy Audit Data from Germany” Energy Policy, 51 (2012): 863–875. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.09.041.
  17. Gabaix Xavier, David Laibson, “Shrouded Attributes, Consumer Myopia, and Information Suppression in Competitive Markets” The Quarterly Journal of Economics, No. 2 (2006): 505–540. https://doi.org/10.1162/qjec.2006.121.2.505.
  18. Gnela Bogusława, “Uwagi na temat wybiórczego rozszerzania ochrony konsumenckiej na niektórych przedsiębiorców będących osobami fizycznymi” Prawo, 334 (2022): 605–614. https://doi.org/10.19195/0524-4544.334.51.
  19. Hertwig Ralph, Till Grüne-Yanoff, “Nudging and Boosting: Steering or Empowering Good Decisions” Perspectives on Psychological Science, No. 6 (2017): 973–986. https://doi.org/10.1177/1745691617702496.
  20. Hortaçsu Ali, Seyed Ali Madanizadeh, Steven L. Puller, “Power to Choose? An Analysis of Consumer Inertia in the Residential Electricity Market” American Economic Journal: Economic Policy, No. 4 (2017): 192–226. https://doi.org/10.1257/pol.20150235.
  21. Ito Koichiro, “Do Consumers Respond to Marginal or Average Price? Evidence from Nonlinear Electricity Pricing” American Economic Review, No. 2 (2014): 537–563. https://doi.org/10.1257/aer.104.2.537.
  22. Iyengar Sheena S., Mark R. Lepper, “When Choice Is Demotivating: Can One Desire Too Much of aGoodThing?”Journal ofPersonality andSocialPsychology, No. 6 (2000): 995–1006. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.6.995.
  23. Jachimowicz Jon M., Shannon Duncan, Elke U. Weber, Eric J. Johnson, “When and Why Defaults Influence Decisions: A Meta-Analysis of Default Effects” Behavioural Public Policy, No. 2 (2019): 159–186. https://doi.org/10.1017/bpp.2018.43.
  24. Johnson Eric J., Daniel Goldstein, “Do Defaults Save Lives?” Science, No. 5649 (2003): 1338–1339. https://doi.org/10.1126/science.1091721.
  25. Kahneman Daniel, Amos Tversky, “Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk” Econometrica, No. 2 (1979): 263–291. https://doi.org/10.2307/1914185.
  26. Lakens Daniël, “Equivalence Tests: A Practical Primer for t Tests, Correlations, and Meta-Analyses” Social Psychological and Personality Science, No. 4 (2017): 355–362. https://doi.org/10.1177/1948550617697177.
  27. Lewandowski Paweł, “Przedsiębiorca jako strona wyzyskana w rozumieniu art. 388 k.c.” Prawo i Więź, No. 3 (2026): 117–142. https://doi.org/10.36128/bq8f8v07.
  28. Luo Kaifang, Yueming (Lucy) Qiu, Bo Xing, “Commercial Consumers Pay Attention to Marginal Prices or Average Prices? Implications for Energy Conservation Policies” Journal of Cleaner Production, 377 (2022): 134416. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.134416.
  29. Lusardi Annamaria, Olivia S. Mitchell, “The Economic Importance of Financial Literacy: Theory and Evidence” Journal of Economic Literature, No. 1 (2014): 5–44. https://doi.org/10.1257/jel.52.1.5.
  30. Maćkowiak Bartosz, Filip Matějka, Mirko Wiederholt, “Rational Inattention: A Review” Journal of Economic Literature, No. 1 (2023): 226–273. https ://doi.org/10.1257/jel.20211524.
  31. Marszałek Marcin, “Podwyższenie standardu ochrony mikroprzedsiębiorcy jako odbiorcy paliw i energii na podstawie kompetencji państwa członkowskiego w prawodawstwie Unii Europejskiej” Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych, No. 2 (2018): 9–28. https://doi.org/10.31268/zpbas.2018.21.
  32. McCullagh Peter, “Regression Models for Ordinal Data” Journal of the Royal Statistical Society. Series B (Methodological), No. 2 (1980): 109–127. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1980.tb01109.x.
  33. Micklitz Hans-W., Lucia A. Reisch, Kornelia Hagen, “An Introduction to the Special Issue on ‘Behavioural Economics, Consumer Policy, and Consumer Law’” Journal
  34. of Consumer Policy, No. 3 (2011): 271–276. https://doi.org/10.1007/s10603-011-9166-5.
  35. Morwitz Vicki G., Eric A. Greenleaf, Eric J. Johnson, “Divide andProsper: Consumers’ Reactions to Partitioned Prices” Journal of Marketing Research, No. 4 (1998): 453–463.
  36. https://doi.org/10.1177/002224379803500404.
  37. Mroczek Renata, “To krytyczny punkt transformacji energetycznej w Polsce. Prezes URE wskazuje najsłabsze ogniwo”, interview by Kacper Świsłowski, wnp.pl, 13 February 2026. https://www.wnp.pl/energia/to-krytyczny-punkt-transformacji-energetycznej-w-polsce-prezes-ure-wskazuje-najslabsze-ogniwo,1031408.html.
  38. Mullainathan Sendhil, Eldar Shafir, Scarcity: Why Having Too Little Means So Much. New York: Times Books, 2013.
  39. Nadolska Aleksandra, “‘Rozszerzenie’ ochrony przedsiębiorców na gruncie umów bankowych zawierających klauzule abuzywne” Prawo i Więź, No. 1 (2022): 282–296. https://doi.org/10.36128/priw.vi39.260.
  40. Nicolson Moira L., Michael J. Fell, Gesche M. Huebner, “Consumer Demand for
  41. Time of Use Electricity Tariffs: A Systematized Review of the Empirical Evidence” Renewable and Sustainable Energy Reviews, 97 (2018): 276–289. https://doi.org/10.1016/j.rser.2018.08.040.
  42. Pliszka Natalia, “Cel nabycia nieruchomości jako kryterium różnicowania ochrony nabywcy w ustawie deweloperskiej” Prawo i Więź, No. 4 (2026): 473–495. https://doi.org/10.36128/30acjs13.
  43. R Core Team, R: A Language and Environment for Statistical Computing, version 4.6.1.Vienna: R Foundation for Statistical Computing, 2026. https://doi.org/10.32614/R.manuals.
  44. Rozenblit Leonid, Frank Keil, “The Misunderstood Limits of Folk Science: An Illusion of Explanatory Depth” Cognitive Science, No. 5 (2002): 521–562. https://doi.org/10.1207/s15516709cog2605_1.
  45. Samuelson William, Richard Zeckhauser, “Status Quo Bias in Decision Making” Journal of Risk and Uncertainty, No. 1 (1988): 7–59. https://doi.org/10.1007/BF00055564.
  46. Schleich Joachim, “Barriers to Energy Efficiency: A Comparison across the German
  47. Commercial and Services Sector” Ecological Economics, No. 7 (2009): 2150–2159. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2009.02.008.
  48. Simon Herbert A., “A Behavioral Model of Rational Choice” The Quarterly Journal of Economics, No. 1 (1955): 99–118. https://doi.org/10.2307/1884852.
  49. Simon Herbert A., “Designing Organizations for an Information-Rich World,” [in:] Computers, Communications, and the Public Interest, ed. Martin Greenberger. 37–72. Baltimore: Johns Hopkins Press, 1971.
  50. Sims Christopher A., “Implications of Rational Inattention” Journal of Monetary Economics, No. 3 (2003): 665–690. https://doi.org/10.1016/S0304-3932(03)00029-1.
  51. Sunstein Cass R., “Sludge Audits” Behavioural Public Policy, No. 4 (2022): 654–673. https://doi.org/10.1017/bpp.2019.32.
  52. Thaler Richard H., Cass R. Sunstein, Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness. New Haven: Yale University Press, 2008.
  53. Tversky Amos, Daniel Kahneman, “Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases” Science, No. 4157 (1974): 1124–1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124.
  54. Urząd Regulacji Energetyki, “Rynek energii: Regulator udostępnił porównywarki ofert na sprzedaż energii elektrycznej dla odbiorców indywidulanych [sic] i mikroprzedsiębiorców”, 23 August 2024. https://www.ure.gov.pl/pl/urzad/informacje-ogolne/aktualnosci/12131,Rynek-energii-Regulator-udostepnil-porownywarki-ofert-na-sprzedaz-energii-elektr.html.
  55. Wagenmakers Eric-Jan, “A Practical Solution to the Pervasive Problems of p Values” Psychonomic Bulletin & Review, No. 5 (2007): 779–804. https://doi.org/10.3758/BF03194105.

Downloads

Download data is not yet available.