logo czasopisma

Artykuły

Tom 59 Nr 6 (2025): Prawo i Więź nr 6 (59) 2025

Historyczne i konstytucyjne korzenie niestabilności rządów we Włoszech

DOI:
https://doi.org/10.36128/3f96hg08
Przesłane
10 października 2025
Opublikowane
19 grudnia 2025 — zaktualizowane 23 grudnia 2025
Wersje

Abstrakt

This paper analyses the historical and constitutional origins of Italian government instability, demonstrating the relationship between the “pure” parliamentary model adopted in the 1948 Constitution and its systemic and political ramifications. The author outlines the evolution of the Italian state system and the relationship between parliament and the government, as well as the role of the president of the republic, in the context of the absence of mechanisms for parliamentary rationalisation. The paper also draws comparisons between Italy and other European systems, particularly Poland and Germany, to identify sources of greater institutional stability. Finally, the paper reflects on contemporary proposals for constitutional reform, considering the balance between the rule of law and democratic representation.

Bibliografia

  1. Allegretti Umberto, „Procedura, procedimento, processo. Un’ottica di democrazia partecipativa” Diritto amministrativo, 4 (2007): 779-804.
  2. Antonini Claudia, Emanuele Colonnella, „Il grande azzardo. Cronaca del convegno Il Premierato cambierà la democrazia? dell’8 aprile 2024: riflessioni a margine della riforma” Sapienza Legal Papers, 12 (2024): 117-146.
  3. Balicki Ryszard, „Constitutional Guarantees for the Stability of the Council of Ministers” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 1 (2018): 205-214.
  4. Balicki Ryszard, „Relacje między organami władzy wykonawczej – na drodze do systemu kanclerskiego”, [in:] Konieczne i pożądane zmiany Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku, red. Bogusław Banaszak, Mariusz Jabłoński. 329. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010.
  5. Barbisan Benedetta, „The Republic of Parties: From Singular to Plural in the 1948 Italian Constitution” Giornale di Storia Costituzionale, 39 (2020): 173-190.
  6. Bobbio Luigi, „Il dibattito pubblico sulle grandi opere. Il caso dell’autostrada di Genova” Rivista italiana delle politiche pubbliche, (2010): 11–12.
  7. Cacace Pietro, Giovanni Mamarella, Il Quirinale: storia politica e istituzionale da De Nicola a Napolitano. Roma-Bari: Laterza, 2011.
  8. Capelli, Fausto. “Governo dei tecnici, sistema costituzionale nell’Unione Europea e gestione del potere politico in Italia” Revista Temas Socio-Juridicos, 64 (2013): 1-18.
  9. Caringella Francesco, Francesco Romano, Antonella Giuncato, L’ordinamento degli enti locali: commentario al testo unico. Milano: Ipsoa, 2007.
  10. Celotto Alfonso, „I rapporti tra l’ordinamento comunitario e quello nazionale nella giurisprudenza costituzionale italiana”, [in:] Riforme costituzionali e gli itinerari della democrazia in Europa: Italia e Polonia a confronto, red. Gian Candido De Martin, Zbigniew Witkowski, Piero Gambale. 273-296. Padova: CEDAM, 2007.
  11. Celotto Alfonso, La Costituzione presbite. Firenze: Bompiani, 2022.
  12. Chimenti Carlo, Principi e regole delle assemblee politiche. Torino: Giappichelli, 2004.
  13. Ciriello Maria, „Le riforme costituzionali dopo la riduzione del numero dei parlamentari” Nomos – Le attualità nel diritto, 3 (2021). https://www.nomos-leattualitaneldiritto.it/wp-content/uploads/2021/10/M.-Ciriello.-Le-riforme-costituzionali.pdf.
  14. De Caro Carmela, „Il Parlamento della Quarta Repubblica: identità assembleare ritrovata” Giornale di Storia Costituzionale, 8 (2004): 165-182.
  15. De Martino Gaetano, „Rappresentanza, antipolitica e taglio dei parlamentari. Una riforma contro il popolo” Costituzionalismo.it, 3 (2021). https://www.costituzionalismo.it/wp-content/uploads/Fasc3-2021-2.-De-Martino.pdf.
  16. De Rosa Francesco, Sergio Gallo, Ignazio Sangiuliano, Diritto degli enti locali. Napoli: Wolters Kluwer, 2006.
  17. Elia Leopoldo, „Governo (forme di)”, [w:] Enciclopedia del diritto, vol. XIX. Milano: Giuffrè Editore, 1970.
  18. Ferrarese Maria Rosaria, „La ‘questione’ della seconda Camera: i progetti di riforma del bicameralismo nel prisma del diritto comparato” DPCE Online, 4 (2016). https://www.dpceonline.it/index.php/dpceonline/article/download/1244/1200/2227.
  19. Gambino Giuseppe, „Il semipresidenzialismo debole: riflessioni sulle proposte di riforma italiana” Astrid-Online.it. https://www.astrid-online.it/static/upload/protected/GAMB/GAMBINO-Semipresid-debole.pdf.
  20. Giannotti Francesca, „La crisi del parlamentarismo e il ruolo del Capo dello Stato” Rivista AIC – Associazione Italiana dei Costituzionalisti 4 (2022). https://www.rivistaaic.it/images/rivista/pdf/4_2022_02_Giannotti.pdf.
  21. Herzog Roman, „Pozycja Bundesratu w demokratycznym państwie federalnym”, [in:] Parlament Republiki Federalnej Niemiec, red. Josef Isensee, Paul Kirchhof, przeł. Bogusław Banaszak. Warszawa, 1995.
  22. Italy’s Constitutional Reform Debates. Friedrich-Ebert-Stiftung Library (FES). https://library.fes.de/pdf-files/bueros/rom/20584.pdf.
  23. Kustra Aleksandra, „Przepisy Konstytucji Włoch dotyczące integracji europejskiej” Państwo i Prawo, 12 (2018): 57-70.
  24. L’instabilità dei governi italiani e la forma di governo neoparlamentare. Federalismi.it. https://www.federalismi.it/nv14/articolo-documento.cfm?Artid=48927.
  25. Lanchester Fulco, „Italy, Germany and the Nightmare of Weimar” Historia Constitucional, 20 (2019): 415-434.
  26. Lupo Nicola, „Il procedimento legislativo ordinario in prospettiva comparata” Osservatorio sulle fonti 2 (2018). https://www.osservatoriosullefonti.it/archivi/archivio-saggi/speciali/speciale-tosi-ricerca-2018-fasc-n-2-2018/1213-il-procedimento-legislativo-ordinario-in-prospettiva-comparata-italia/file.
  27. Lupo Nicola, „A Review of the Studies on the Italian Parliament between an Everchanging Electoral Legislation and a Static Form of Government” Giornale di Storia Costituzionale, 36 (2018): 251-270.
  28. Mamarella Giovanni, Pietro Cacace, Il Quirinale: storia politica e istituzionale da De Nicola a Napolitano. Roma-Bari: Laterza, 2011.
  29. Martines Temistocle, Diritto costituzionale. Milano: Giuffrè, 1992.
  30. Massari Maurizio, „I partiti nel nuovo sistema politico italiano. Forme della rappresentanza e nuove dinamiche” Seminario Astrid. https://www.astrid-online.it/static/upload/protected/Mass/Massari_Il-Nuovo-sistema-partitico-italiano.pdf.
  31. Michieli Michele, „Il Parlamento e la riforma della forma di governo” Amministrazione in cammino – LUISS Guido Carli, lipiec 2024. https://www.amministrazioneincammino.luiss.it/wp-content/uploads/2024/07/MICHIELI.pdf.
  32. Mojak Ryszard, Parlament a rząd w ustroju Trzeciej Rzeczypospolitej Polskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007.
  33. Opaliński Bartłomiej, Rozdzielenie kompetencji władzy wykonawczej między Prezydenta RP oraz Radę Ministrów na tle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. Lex, 2012.
  34. Opaliński Bartłomiej, „Rozporządzenie z mocą ustawy w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku.” Przegląd Prawa Publicznego, 1 (2012): 25-42.
  35. Patyra Sławomir, „Konstruktywne wotum nieufności jako formuła tworzenia i dymisji Rady Ministrów” Przegląd Sejmowy, nr 42 (2001): 17-36.
  36. Perini Mario, „The Head of the State from the Sixties until the Nineties” Diritto & Questioni Pubbliche, nr 2 (2016): 367-392.
  37. Rescigno Giovanni Maria, „Il Presidente della Repubblica e il sistema costituzionale italiano” Astrid-Online.it. https://www.astrid-online.it/static/upload/protected/Resc/Rescigno_Presidente-repubblica_romaluiss.pdf.
  38. Riforma costituzionale Renzi–Boschi. https://it.wikipedia.org/wiki/Riforma_costituzionale_Renzi-Boschi.
  39. Sługocki, Jan. Organizacja i funkcjonowanie administracji publicznej we Włoszech. Zagadnienia administracyjnoprawne. Szczecin, 2005.
  40. Suszycka-Jasch Magdalena, Joanna Wawrzyniak, „O próbie rewizji konstytucji Republiki Italii” Państwo i Prawo, nr 6 (2007): 87-103.
  41. Tolli Domenico, „Il dibattito pubblico per le grandi opere come risposta alla sindrome NIMBY” Sapienza Legal Papers, 11 (2024): 135-166.
  42. „Trasformismo”, [w:] Enciclopedia Italiana Treccani. https://www.treccani.it/enciclopedia/trasformismo_(Enciclopedia-Italiana)/.
  43. Vergottini Giuseppe de., „Geneza i ewolucja Konstytucji Republiki Włoskiej”, [w:] Konstytucja Włoch, tłum. i wstęp Zbigniew Witkowski. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2004.
  44. Vergottini Giuseppe de., Diritto costituzionale. Padova: Cedam, 2006.
  45. Witkowski Zbigniew, Ustrój konstytucyjny współczesnych Włoch w aktualnej fazie jego przemian 1989–2004. Toruń: TNOiK, 2004.
  46. Witkowski Zbigniew, „Geneza i ewolucja Konstytucji Republiki Włoskiej” Przegląd Sejmowy, 6 (2007): 29-43.
  47. Wyrzykowski Mirosław, O wartościach Konstytucji RP. Warszawa, 2021.
  48. Zaccone Paolo, „Ewolucja włoskiego systemu wyborczego – od narodzin republiki do reformy z 2015 r.” Studia Iuridica Toruniensia, nr 2 (2017): 323-346.

Downloads

Download data is not yet available.