logo czasopisma

Artykuły

Tom 59 Nr 6 (2025): Prawo i Więź nr 6 (59) 2025

Krajowe mechanizmy prewencji tortur: między krajową a międzynarodową ochroną praw człowieka

DOI:
https://doi.org/10.36128/5m8a2p68
Przesłane
12 września 2025
Opublikowane
19 grudnia 2025 — zaktualizowane 20 stycznia 2026
Wersje

Abstrakt

The paper discusses the issue of national preventive mechanisms established by states in the performance of duties imposed by the Optional Protocol to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment, adopted by the United Nations. The purpose of the study is to present specific challenges related to the establishment and functioning of institutions responsible for monitoring places of detention at the national level. These challenges stem from the unique nature of the two-pillar system of prevention established by the OPCAT, and the dualism of national preventive mechanisms, which are rooted in both international and domestic law. The author’s research is based on an analysis of four significant aspects: the wide margin of appreciation granted to states in establishing national preventive mechanisms, the obligation to guarantee the independence of mechanisms, granting access to all places of detention, and cooperation with the Subcommittee on Prevention. The study includes examples of established national preventive mechanisms and an analysis of the first general comment to OPCAT, adopted in 2024.  

Bibliografia

  1. Association for the Prevention of Torture. „Implementation of the Optional Protocol to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment in Federal and other Decentralised States (marzec 2011). https://www.apt.ch/sites/default/files/publications/OPCAT%20and%20Federal%20States%20-%20Eng.pdf.
  2. Baranowska Grażyna, „Podkomitet do Spraw Prewencji”, [w:] Mechanizmy ochrony praw człowieka w ramach ONZ. Analiza systemowa, red. Roman Wieruszewski. 159-176. Warszawa: C. H. Beck, 2017. https://www.ksiegarnia.beck.pl/16746-mechanizmy-ochrony-praw-czlowieka-w-ramach-onz-analiza-systemowa-roman-wieruszewski?srsltid=AfmBOoooIzwpH9iUvLGXgZlYJUxIedPDs8MIw5u8MA4WYBSFFYeI9Mz7
  3. Carver Richard, „A New Answer to an Old Question: National Human Rights Institutions and the Domestication of International Law” Human Rights Law Review, nr 1 (2010): 1-32. https://doi.org/10.1093/hrlr/ngp040.
  4. Czerniawski Ryszard, „Krajowy mechanizm prewencji – funkcje i zadania Rzecznika Praw Obywatelskich”. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, nr 1 (2013): 357-364. https://doi.org/10.14746/ssp.2013.1.19.
  5. Dawidziuk Ewa, Kamila Kotowska, „Nowe technologie w komunikacji skazanych i tymczasowo aresztowanych ze światem zewnętrznym” Archiwum Kryminologii, nr 2 (2023): 151-194. https://doi.org/10.7420/AK2021.31.
  6. Evans Malcolm D., Claudine Haenni-Dale, „Preventing Torture? The Development of the Optional Protocol to the UN Convention Against Torture” Human Rights Law Review, nr 1 (2004): 19-55. https://doi.org/10.1093/hrlr/4.1.19.
  7. González Pinto Lorena, „The United Nations Subcommittee on Prevention of Torture: The Effects of Preventive Action” Journal of Human Rights Practice, nr 1 (2022): 134-159. https://doi.org/10.1093/jhuman/huac018.
  8. Grygiel Joanna, „Detencja administracyjna cudzoziemców w Polsce – perspektywa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur” Europejski Przegląd Sądowy, 8 (2023): 20–30 https://teksty.lex.pl/eps/pdf/2023/08/eps_2023_08_020.pdf?LX03666.
  9. Grygiel Joanna, „Funkcjonowanie krajowych mechanizmów prewencji tortur podczas pandemii COVID-19 w świetle zaleceń Podkomitetu ds. Prewencji”, [w:] Prawo międzynarodowe wobec wyzwań społecznych, red. Ewelina Cała-Wacinkiewicz, Jerzy Menkes, Joanna Nowakowska-Małusecka, Wojciech Sz. Staszewski. 221-233. Warszawa: C.H. Beck, 2023. https://www.ksiegarnia.beck.pl/21487-prawo-miedzynarodowe-wobec-wyzwan-spolecznych-ewelina-cala-wacinkiewicz-prof-us?srsltid=AfmBOorIeL4FC_y2_CDqdQH1DUVLeNSD3urOT_XSXwBsAWQePOWV-khX.
  10. Grygiel Joanna, „Gwarancje niezależności krajowych mechanizmów prewencji powołanych na podstawie OPCAT” Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego, 18 (2020): 95-119. https://europeistyka.uj.edu.pl/documents/3458728/145932963/PWPM_2020_18_04_Grygiel.pdf.
  11. Inter-American Institute of Human Rights i Association for the Prevention of Torture, Optional Protocol to the UN Convention against Torture: Implementation Manual. Geneva, 2010. https://www.apt.ch/sites/default/files/publications/opcat-manual-english-revised2010.pdf.
  12. Jacobsen Anette Faye, Human Rights Monitoring: A Field Mission Manual. Leiden-Boston: Martinus Nijhoff Publishers, 2008. https://brill.com/edcollbook/title/14876.
  13. Kessing Peter Vedel, „New Optional Protocol to the UN Torture Convention” Nordic Journal of International Law, No. 4 (2003): 571-592. https://doi.org/10.1163/157181003772759557.
  14. Kłączyńska Natalia, „Wizytacje Krajowego Mechanizmu Prewencji w systemie ochrony praw osób pozbawionych wolności”, [w:] Wybrane problemy ochrony praw człowieka w Polsce, red. Larysa Leszczenko, Jolanta Szablicka-Żak. 79-91. Wrocław: E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2016. http://www.bibliotekacyfrowa.pl/publication/80043.
  15. Ledwidge Frank, „The Optional Protocol to the Convention Against Torture (OPCAT): A Major Step Forward in the Global Prevention of Torture” Helsinki Monitor, nr 1 (2006): 69-82. https://doi.org/10.1163/157181406776564011.
  16. Association for the Prevention of Torture. „Implementation of the Optional Protocol to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment in Federal and other Decentralised States (marzec 2011). https://www.apt.ch/sites/default/files/publications/OPCAT%20and%20Federal%20States%20-%20Eng.pdf.
  17. Baranowska Grażyna, „Podkomitet do Spraw Prewencji”, [w:] Mechanizmy ochrony praw człowieka w ramach ONZ. Analiza systemowa, red. Roman Wieruszewski. 159-176. Warszawa: C. H. Beck, 2017. https://www.ksiegarnia.beck.pl/16746-mechanizmy-ochrony-praw-czlowieka-w-ramach-onz-analiza-systemowa-roman-wieruszewski?srsltid=AfmBOoooIzwpH9iUvLGXgZlYJUxIedPDs8MIw5u8MA4WYBSFFYeI9Mz7
  18. Carver Richard, „A New Answer to an Old Question: National Human Rights Institutions and the Domestication of International Law” Human Rights Law Review, nr 1 (2010): 1-32. https://doi.org/10.1093/hrlr/ngp040.
  19. Czerniawski Ryszard, „Krajowy mechanizm prewencji – funkcje i zadania Rzecznika Praw Obywatelskich”. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, nr 1 (2013): 357-364. https://doi.org/10.14746/ssp.2013.1.19.
  20. Dawidziuk Ewa, Kamila Kotowska, „Nowe technologie w komunikacji skazanych i tymczasowo aresztowanych ze światem zewnętrznym” Archiwum Kryminologii, nr 2 (2023): 151-194. https://doi.org/10.7420/AK2021.31.
  21. Evans Malcolm D., Claudine Haenni-Dale, „Preventing Torture? The Development of the Optional Protocol to the UN Convention Against Torture” Human Rights Law Review, nr 1 (2004): 19-55. https://doi.org/10.1093/hrlr/4.1.19.
  22. González Pinto Lorena, „The United Nations Subcommittee on Prevention of Torture: The Effects of Preventive Action” Journal of Human Rights Practice, nr 1 (2022): 134-159. https://doi.org/10.1093/jhuman/huac018.
  23. Grygiel Joanna, „Detencja administracyjna cudzoziemców w Polsce – perspektywa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur” Europejski Przegląd Sądowy, 8 (2023): 20–30 https://teksty.lex.pl/eps/pdf/2023/08/eps_2023_08_020.pdf?LX03666.
  24. Grygiel Joanna, „Funkcjonowanie krajowych mechanizmów prewencji tortur podczas pandemii COVID-19 w świetle zaleceń Podkomitetu ds. Prewencji”, [w:] Prawo międzynarodowe wobec wyzwań społecznych, red. Ewelina Cała-Wacinkiewicz, Jerzy Menkes, Joanna Nowakowska-Małusecka, Wojciech Sz. Staszewski. 221-233. Warszawa: C.H. Beck, 2023. https://www.ksiegarnia.beck.pl/21487-prawo-miedzynarodowe-wobec-wyzwan-spolecznych-ewelina-cala-wacinkiewicz-prof-us?srsltid=AfmBOorIeL4FC_y2_CDqdQH1DUVLeNSD3urOT_XSXwBsAWQePOWV-khX.
  25. Grygiel Joanna, „Gwarancje niezależności krajowych mechanizmów prewencji powołanych na podstawie OPCAT” Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego, 18 (2020): 95-119. https://europeistyka.uj.edu.pl/documents/3458728/145932963/PWPM_2020_18_04_Grygiel.pdf.
  26. Inter-American Institute of Human Rights i Association for the Prevention of Torture, Optional Protocol to the UN Convention against Torture: Implementation Manual. Geneva, 2010. https://www.apt.ch/sites/default/files/publications/opcat-manual-english-revised2010.pdf.
  27. Jacobsen Anette Faye, Human Rights Monitoring: A Field Mission Manual. Leiden-Boston: Martinus Nijhoff Publishers, 2008. https://brill.com/edcollbook/title/14876.
  28. Kessing Peter Vedel, „New Optional Protocol to the UN Torture Convention” Nordic Journal of International Law, No. 4 (2003): 571-592. https://doi.org/10.1163/157181003772759557.
  29. Kłączyńska Natalia, „Wizytacje Krajowego Mechanizmu Prewencji w systemie ochrony praw osób pozbawionych wolności”, [w:] Wybrane problemy ochrony praw człowieka w Polsce, red. Larysa Leszczenko, Jolanta Szablicka-Żak. 79-91. Wrocław: E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2016. http://www.bibliotekacyfrowa.pl/publication/80043.
  30. Ledwidge Frank, „The Optional Protocol to the Convention Against Torture (OPCAT): A Major Step Forward in the Global Prevention of Torture” Helsinki Monitor, nr 1 (2006): 69-82. https://doi.org/10.1163/157181406776564011.
  31. Linos Katerina, Tom Pegram, „Architects of Their Own Making: National Human Rights Institutions and the United Nations” Human Rights Quarterly, nr 4 (2016): 1109-1134. https://dx.doi.org/10.1353/hrq.2016.0059.
  32. Murray Rachel, „National Preventive Mechanisms Under the Optional Protocol to the Torture Convention: One Size Does Not Fit All” Netherlands Quarterly of Human Rights, nr 4 (2008): 485-516. https://doi.org/10.1177/016934410802600402
  33. Murray Rachel, Elina Steinerte, Malcolm D. Evans, Antenor Hallo de Wolf, The Optional Protocol to the UN Convention Against Torture. New York-Oxford: Oxford University Press, 2011. https://global.oup.com/academic/product/the-optional-protocol-to-the-un-convention-against-torture-9780199602193?cc=pl&lang=en&.
  34. Rodley Nigel, „Reflections on Working for the Prevention of Torture” Essex Human Rights Review, nr 1 (2009): 21-30. http://repository.essex.ac.uk/id/eprint/4506.
  35. Steiger Dominik, „Enhancing Compliance and Fostering Normativity by Institutionalizing Dialogue—The Optional Protocol to the United Nations Convention Against Torture: A Comment” Journal of Human Rights Practice, nr 1 (2022): 160-168. https://doi.org/10.1093/jhuman/huac025.
  36. Steinerte Elina, „The Jewel in the Crown and Its Three Guardians: Independence of National Preventive Mechanisms Under the Optional Protocol to the UN Torture Convention”. Human Rights Law Review, nr 1 (2014): 1-29. https://doi.org/10.1093/hrlr/ngt042.
  37. Steinerte Elina, „The Changing Nature of the Relationship between the United Nations Subcommittee on Prevention of Torture and National Preventive Mechanisms: In Search for Equilibrium” Netherlands Quarterly of Human Rights, nr 2 (2013): 132-158. https://doi.org/10.1177/01693441130310020.
  38. Steinerte Elina, Rachel Murray, „Same but Different? National Human Rights Commissions and Ombudsman Institutions as National Preventive Mechanisms Under the Optional Protocol to the UN Convention Against Torture” Essex Human Rights Review, Special Issue (2009): 54-72. https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/same-but-different-national-human-rights-commissions-and-ombudsma.
  39. The United Nations Convention Against Torture and Its Optional Protocol: A Commentary, wyd. 2, red. Manfred Nowak, Moritz Birk, Guliana Monina, Oxford: Oxford University Press, 2019. https://doi.org/10.1093/law/9780198846178.001.0001.
  40. Trociuk Stanisław, „Rzecznik Praw Obywatelskich jako krajowy mechanizm prewencji”, [w:] Państwo prawa i prawo karne. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla, t. I, red. Piotr Kardas, Tomasz Sroka, Włodzimierz Wróbel. 595-602. Warszawa: Wolters Kluwer, 2012.
  41. Zarecka Justyna, „Rola Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur w implementacji standardów międzynarodowych do polskiego systemu więziennego”, [w:] Polski system penitencjarny w stulecie odzyskania niepodległości: VI Kongres Penitencjarny, red. Teodor Bulenda, Aldona Nawój-Śledzyński. 343-363. Warszawa: Centralny Zarząd Służby Więziennej, 2019.

Downloads

Download data is not yet available.