logo czasopisma

Artykuły

Tom 56 Nr 3 (2025): Prawo i Więź nr 3 (56) 2025

Niewidomi w kinie? Prawne wyzwania upowszechnienia audiodeskrypcji filmów w Polsce

DOI:
https://doi.org/10.36128/PRIW.VI56.1188
Przesłane
16 stycznia 2025
Opublikowane
8 lipca 2025

Abstrakt

This paper presents the legal aspects of the popularisation of audio description as a film adaptation (or, more precisely, the translation of its visual layer into a verbal one), which enables blind and visually impaired people to have access to cinematic art. The author analyses the legal definitions of audio description in Polish law, briefly describes the use of audio description in cinemas, and presents the copyright aspects of the issue. The elaboration of the issue of recognition of audio description as a dependent work and the requirements for the legal licence according to Art. 331 of the Polish Copyright and Related Rights Act. Finally, the author discusses the unsuccessful attempt to amend the Polish Cinematography Act in the field of audio description and proposes a return to the discontinued work.

Bibliografia

  1. Brückner Aleksander, Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927.
  2. Chmiel Agnieszka, Iwona Mazur, Audiodeskrypcja. Poznań: Wydział Anglistyki UAM, 2014.
  3. Czub Krzysztof, „Sztuczna inteligencja jako podmiot praw własności intelektualnej” Państwo i Prawo, nr 10 (2023): 3-34.
  4. Dąbrowska Monika, „Glosa do wyroku SN z dnia 23 stycznia 2003 r., II CKN 1399/00” OSP, nr 3 (2004).
  5. Doliński Jakub, Tłumaczenie w prawie autorskim. Warszawa: Wolters Kluwer, 2020.
  6. Gienas Krzysztof, „Trenowanie AI a prawo autorskie” Zeszyty Naukowe UJ. Prace z Prawa Własności Intelektualnej, nr 3 (2024): 5-55.
  7. Gienas Krzysztof, „Użytek utworów dla celów osób niepełnosprawnych na tle prawa unijnego i polskiego” Zeszyty Naukowe UJ. Prace z Prawa Własności Intelektualnej, nr 4 (2012).
  8. Jakobson Roman, „On Linguistic Aspects of Translation”, [w:] On Translation, zredagowane przez Reuben A. Brower. 232–39. Cambridge: Harvard University Press, 1959. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674731615.
  9. Jankowska Anna, „Patrząc w Przeszłość, Patrząc w Przyszłość – 10 Lat Audiodeskrypcji Filmowej w Polsce” Między Oryginałem a Przekładem, nr 2 (2018): 139-158. https://doi.org/10.12797/MOaP.24.2018.40.08.
  10. Karpiński Adam, Charakter prawa do udzielania zezwolenia na wykonywanie zależnych praw autorskich. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem Prof. dr hab. Joanny Sieńczyło-Chlabicz, 2020. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/10973/3/A_Karpinski_%20Charakter_prawa_do_udzielania_zezwolenia_na_wykonywanie_zaleznych_praw_autorskich.pdf.
  11. Marcinkowska Joanna, „Komentarz do Art. 331”, [w:] Ustawy autorskie: komentarze, t. I, Prawo autorskie i prawa pokrewne, ochrona baz danych, zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, red. Monika Czajkowska-Dąbrowska, Adam Pązik, Zbigniew Pinkalski, Rafał Marcin Sarbiński, Joanna Sieńczyło--Chlabicz, Ryszard Skubisz, Sybilla Stanisławska-Kloc et al., t. I. Warszawa:
  12. Wolters Kluwer, 2021.
  13. Niewęgłowski Adrian, Prawo autorskie: komentarz. Warszawa: Wolters Kluwer, 2021.
  14. Ożóg Marcin, „Stanowienie wyjątków od prawa autorskiego na rzecz osób niepełnosprawnych. Uwagi na tle art. 331 pr. aut.” Zeszyty Naukowe UJ. Prace z Prawa Własności Intelektualnej, nr 93 (2006): 201-234.
  15. Piesiewicz Piotr F., „Audiodeskrypcja jako forma realizacji przez producenta utworu audiowizualnego prawa do udziału w życiu kulturalnym przez osoby z dysfunkcją wzroku” Europejski Przegląd Sądowy, (2018): 28-34.
  16. Popowska Aleksandra, „Prawo do autorstwa utworu w dobie sztucznej inteligencji” Przegląd Prawa Handlowego, nr 1 (2024): 46-50.
  17. Słownik Łacińsko-polski Glosbe. https://pl.glosbe.com/s%C5%82ownik-%C5%82aci%C5%84sko-polski/audio.Słownik Etymologiczny Wikipedii. https://pl.wikisource.org/wiki/S%C5%82ownik_etymologiczny_j%C4%99zyka_polskiego/jaw.
  18. Stanisławska-Kloc Sybilla, „Obraz słowem malowany”, [w:] Experientia docet: księga jubileuszowa ofiarowana Pani Profesor Elżbiecie Traple, red. Tomasz Targosz, Piotr Kostański, Paweł Podrecki. 349-371. Warszawa: Wolters Kluwer, 2017.
  19. Sokołowska Dorota, „Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych – organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi – lektorzy. Glosa do wyroku NSA z dnia 19 lutego 2015 r., II OSK 1764/13” OSP, nr 3 (2016): 328-354.
  20. Ślęzak Piotr, „Audiodeskrypcja w sferze autorskoprawnej – zagadnienia prawne”, [w:] Rozprawy cywilistyczne: księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Edwardowi Drozdowi, red. Marlena Pecyna, Jerzy Pisuliński, Małgorzata Podrecka, Edward Drozd. 811-823. Warszawa: Lexis Nexis, 2013.
  21. Wątrobiński Damian, „Dylemat audiodeskryptora w procesie przekładu audiowizualnego” Investigationes Linguisticae, 39 (2018): 140-150. https://doi.org/10.14746/il.2018.39.11.
  22. „Werbalny”, [w:] Słownik języka polskiego PWN. https://sjp.pwn.pl/sjp/werbalny;2579692.html.
  23. Wojciechowska Anna, „Komentarz do art. 71”, [w:] Ustawy autorskie: komentarze, t. II, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Ochrona baz danych, Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, red. Monika Czajkowska-Dąbrowska,
  24. Adam Pązik, Zbigniew Pinkalski, Rafał Marcin Sarbiński, Joanna Sieńczyło-Chlabicz, Ryszard Skubisz, Sybilla Stanisławska-Kloc et al., t. II. Warszawa: Wolters Kluwer, 2021.
  25. Wojtczak Sylwia, Paweł Księżak, „Prawo autorskie wobec sztucznej inteligencji (próba alternatywnego spojrzenia)” Państwo i Prawo, nr 2 (2021):18-33.
  26. Żmigrodzki Piotr, „Werbalny”, [w:] Wielki słownik języka polskiego. red. Piotr Żmigrodzki. https://wsjp.pl/haslo/podglad/41285/werbalny.

Downloads

Download data is not yet available.