logo czasopisma

Articles

Vol. 62 No. 3 (2026): Law&Social Bonds

New Directions in Understanding Personality Disorders in Light of the Dimensional Model and their Legal and Medical Implications for the Institutional Work Environment

DOI:
https://doi.org/10.36128/3cv6g014
Submitted
25 June 2025
Published
24 July 2026

Abstract

The paper analyses new directions in understanding personality disorders in light of the ICD-11 dimensional model and their legal and medical implications for the workplace. The authors present the evolution from the traditional categorical model to the dimensional model, which allows for more precise diagnosis and personalisation of therapy. Using a dogmatic-legal method and a review of the literature, the researchers argue that the new diagnostic model allows for better identification of psychosocial risks in organisations. However, effective prevention requires legislative changes.

References

  1. Bętkowski Jakub, Zaburzenia osobowości ICD-11. https://leczenieosobowosci.pl/zaburzenia-osobowosci-icd-11/.
  2. Burdzik Marcin, „2. Symptomatologia zaburzeń psychicznych”, [w:] Osoba z zaburzeniami psychicznymi jako uczestnik procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025. Lex.
  3. Burdzik Marcin, „2. Zaburzenia psychiczne – pojęcie”, [w:] Osoba z zaburzeniami psychicznymi jako uczestnik procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025. Lex.
  4. Burdzik Marcin, „Warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec sprawcy z zaburzeniami osobowości” Przegląd Sądowy, nr 6 (2022): 82-98.
  5. Burdzik Marcin. „2.2.3. Inne zakłócenia czynności psychicznych”, [w:] Osoba z zaburzeniami psychicznymi jako uczestnik procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2025. Lex.
  6. Cieciuch Jan, Paweł Łakuta, Wojciech Strus, Thomas A. Widiger, John R. Oltmanns. „Assessment of Personality Disorder in the ICD-11 Diagnostic System: Polish Validation of the Personality Inventory for ICD-11” Psychiatria Polska, nr 6 (2022): 1185-1202.
  7. Ciekanowski Zbigniew, Joanna Nowicka, Wojciech Załoga, „Konflikt jako element zarządzania organizacją” Nowoczesne Systemy Zarządzania Organizacją, nr 1 (2019): 39-52.
  8. Cierpiałkowska Lidia, Helena Sęk, Psychologia kliniczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016.
  9. Dąbal Bartłomiej, „Konieczne jest wprowadzenie przepisów chroniących zdrowie psychiczne współczesnych pracowników” Prawo.pl. https://www.prawo.pl/kadry/zdrowie-psychiczne-pracownikow-czy-i-jakie-przepisy-trzeba-wprowadzic-bartlomiej-dabal,529784.html.
  10. Ekselius Lars, „Personality Disorder: A Disease in Disguise” Upsala Journal of Medical Sciences, nr 4 (2018): 194-204. Doi: 10.1080/03009734.2018.1526235.
  11. Fariba Kamron A., Vikas Gupta, Tyler J. Torrico, Ethan Kass, „Personality Disorder” StatPearls. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK556058/.
  12. First Michael B., Janet B.W. Williams, Lorna S. Benjamin, Robert L. Spitzer, Structured Clinical Interview for DSM-5® Personality Disorders (SCID-5-PD). Arlington, VA: American Psychiatric Association Publishing, 2016. Doi: 10.1176/appi.books.9781585624744.
  13. Floyd Amanda E., Vikas Gupta, „Minnesota Multiphasic Personality Inventory” StatPearls. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557525/.
  14. Gałecki Piotr, Agata Szulc, Psychiatria. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2018.
  15. Gore William L., Thomas A. Widiger, „The DSM-5 Dimensional Trait Model and Five-Factor Models of General Personality” Journal of Abnormal Psychology, nr 3 (2013): 816-821.
  16. Grzegorowska Monika, „Epizod psychotyczny w miejscu pracy. Co na to prawo?” zdrowie.pap.pl. https://zdrowie.pap.pl/psyche/epizod-psychotyczny-w-miejscu-pracy-co-na-prawo.
  17. International Classification of Diseases, Eleventh Revision (ICD-11). World Health Organization, 2019/2021. https://icd.who.int/browse11.
  18. Jakubik Andrzej, „Zaburzenia osobowości”, [w:] Psychiatria, t. II, Psychiatria kliniczna, red. Stanisław Pużyński, Janusz Rybakowski, Jacek Wciórka. 539-591. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2011.
  19. Johnson Benjamin N., Tracy L. Clouthier, Lia K. Rosenstein, Kenneth N. Levy, „Psychotherapy for Personality Disorders”, [w:] Encyclopedia of Personality and Individual Differences, red. Virgil Zeigler-Hill, Todd K. Shackelford. Cham: Springer, 2018.
  20. Kaplan Harold, Benjamin Sadock, Virginia Sadock, Psychiatria kliniczna. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2012.
  21. Kowalski Jacek, Anna Blaut, Michał Dragan, Dominika Farley, Daniel Pankowski, Katarzyna Sanna, Aleksandra Sliwerski, Joanna Wiśniowska, Systematyczny narracyjny przegląd metaanaliz badań nad skutecznością psychoterapii poznawczo-behawioralnej i zaleceń terapeutycznych opublikowanych między 2010 a 2023. Warszawa: Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej im. Prof. Zdzisława Bizonia, 2024.
  22. Krueger Robert F., Kelsey A. Hobbs, „An Overview of the DSM-5 Alternative Model of Personality Disorders (AMPD)” Psychopathology, nr 3-4 (2020): 126-132.
  23. Lang Fabian U., Manuela Dudeck, Thomas Becker, Markus Jäger, „Die organische Persönlichkeitsstörung: Konzeptuelle Grundlagen, Klinik und Therapie” Der Nervenarzt, nr 3 (2015): 332–339. Doi: 10.1007/s00115-014-4144-1.
  24. Maruszewska Katarzyna, Zaburzenia osobowości – nowe podejście w klasyfikacji ICD-11. https://nowewidoki.com/zaburzenia-osobowosci-nowe-podejscie-w-klasyfikacji-icd-11/.
  25. Millon Theodore, Roger Davis. Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia, 2005.
  26. Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, red. Paweł Drembkowski, Błażej Kmieciak, Rafał Tymiński, wyd. 2. Warszawa: Wolters Kluwer, 2023.
  27. Oltmanns John R., Thomas A. Widiger, „A Self-Report Measure for the ICD-11 Dimensional Trait Model Proposal: The Personality Inventory for ICD-11” Psychological Assessment, nr 2 (2017): 154-169.
  28. Osobowość. https://lepolek.pl/artykul/zaburzenia-osobowosci/308?rodzaj=posegregowane.
  29. Osório Flávio L., Sonia R. Loureiro, Jaime E. C. Hallak, João P. Machado-de-Sousa, Juliana M. Ushirohira, Camila V. W. Baes, Tatiane D. Apolinario, Maria F. Donadon, Letícia M. Bolsoni, Thais Guimarães, Vanessa S. Fracon, Ana P. C. Silva-Rodrigues, Fernanda A. Pizeta, Rafaella M. Souza, Rafael F. Sanches, Rafael G. Dos Santos, Rafael Martin-Santos, i José Alexandre S. Crippa, „Clinical Validity and Intrarater and Test-Retest Reliability of the Structured Clinical Interview for DSM-5 – Clinician Version (SCID-5-CV)” Psychiatry and Clinical Neurosciences, nr 12 (2019): 754-760.
  30. Potocki Andrzej, „Nowoczesne metody zarządzania konfliktem w organizacjach” Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, nr 672 (2005): 5-18.
  31. Pużyński Stanisław, Janusz Rybakowski, Jacek Wciórka, Psychiatria, t. I, Podstawy psychiatrii. Wrocław: Edra Urban and Partners, 2011.
  32. Pużyński Stanisław, Leksykon psychiatrii. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1993.
  33. Räty Ville, Tuomo Kuusimäki, Jussi Majuri, Tuija Vahlberg, Mika Gardberg, Timo Noponen, Mika Seppänen, Anna-Maija Tolppanen, Valtteri Kaasinen, „Stability and Accuracy of a Diagnosis of Parkinson Disease Over 10 Years” Neurology, nr 9 (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11970931/.
  34. Rizzo Giovanni, Mario Copetti, Silvia Arcuti, Daniele Martino, Alessandro Fontana, Giancarlo Logroscino, „Accuracy of Clinical Diagnosis of Parkinson Disease. A Systematic Review and Meta-Analysis” Neurology, nr 6 (2016): 566-576.
  35. Roberts Brent W., Jing Luo, Daniel A. Briley, Patrick I. Chow, Rong Su, Patrick L. Hill, „A Systematic Review of Personality Trait Change Through Intervention” Psychological Bulletin, nr 2 (2017): 117-141.
  36. Roszkowska Elżbieta, „Zarządzanie konfliktem w warunkach globalizacji”, [w:] Rozwój regionalny a procesy globalizacji. 166-179. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2004 166–179. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/13954/1/E_Roszkowska_Zarzadzanie_konfliktem_w_warunkach_globalizacji.pdf.
  37. Solecka Marta, Zmiany w ustawie o zdrowiu psychicznym. Wątpliwości ekspertów. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/314796,zmiany-w-ustawie-o-zdrowiu-psychicznym-watpliwosci-ekspertow.
  38. Swales Michaela A. „Personality Disorder Diagnoses in ICD-11: Transforming Conceptualisations and Practice” Clinical Psychology in Europe, nr 4 (2022). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9881116/.
  39. Szewczyk Henryk, „Treść pojęcia mobbingu. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2010 r., I PK 203/09” GSP-Przegląd Orzecznictwa, nr 2 (2011): 179-186.
  40. „The Challenges Of Treating Personality Disorders” NPR, 4 grudnia (2012). https://www.npr.org/2012/12/04/166503627/the-challenges-posed-by-personality-disorders.
  41. Tyrer Peter, Bernard Dolan, „Personality Disorders: A Model for Clinical Management” The Lancet, nr 9969 (2015): 1077-1084. Doi: 10.1016/S0140-6736(14)61995-4.
  42. Walvisch Jeroen, „Defining «Mental Disorder» in Legal Contexts” International Journal of Law and Psychiatry, 23 (2017).
  43. Warchala Anna, „Zaburzenia psychiczne na podłożu organicznym”, [w:] Psychiatria dla studentów fizjoterapii, red. Ireny Krupki-Matuszczyk. 14-22. Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny, 2011.
  44. „Why is Personality Disorder Controversial?” Mind. https://www.mind.org.uk/information-support/types-of-mental-health-problems/personality-disorder/why-is-personality-disorder-controversial/.
  45. Widiger Thomas A., Grant A. McCabe, „The Alternative Model of Personality Disorders (AMPD) from the Perspective of the Five-Factor Model” Psychopathology, nr 3-4 (2020): 149-156.
  46. Widiger Thomas A., Michael M. Smith, „Personality Disorders: Current Conceptualizations and Challenges” Annual Review of Clinical Psychology, nr 1 (2025): 169-192.
  47. Więch Marcin, Metody leczenia zaburzeń osobowości. https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/psychiatria/metody-leczenia-zaburzen-osobowosci-aa-MCh1-3QB8-iFvo.html.
  48. Zaburzenia osobowości: nowe spojrzenie na diagnozę i terapię. https://cbt.pl/baza-wiedzy/zaburzenia-osobowosci/zaburzenia-osobowosci-nowe-spojrzenie-na-diagnoze-i-terapie/
  49. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Absencja chorobowa_raport_2023+. https://www.zus.pl/documents/10182/39590/Absencja+chorobowa_raport_2023+.pdf/9be10057-0b2b-74f5-d397-2de1eefb1259?t=1710850664000.
  50. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Raport Absencja chorobowa w 2024 roku. https://www.zus.pl/documents/10182/39590/Raport_Absencja+chorobowa+w+2024+roku.pdf/a4947e09-3b9c-41c6-1de6-83563006fd49?t=1744352901435.
  51. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, W Polsce rośnie liczba zwolnień z tytułu zaburzeń psychicznych. https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/w-polsce-rosnie-liczba-zwolnien-z-tytulu-zaburzen-psychicznych-zus/.

Downloads

Download data is not yet available.