Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer

Articles

Vol. 55 No. 2 (2025): Law and Social Bonds no. 2 (55) 2025

Normativeness of legal provisions in the democratic state of law

DOI:
https://doi.org/10.36128/PRIW.VI55.1303
Submitted
11 April 2025
Published
5 June 2025 — Updated on 5 June 2025
Versions

Abstract

The theory of rational lawgiver entails an assumption of normativeness of legal text. The assumption is usually presented in two propositions: (1) articulated parts of legal text are normative, and (2) other parts of legal text (i.e. preambles, titles of acts, parts, chapters etc.) are not normative. A series of theoretical, legislative and constitutional arguments are presented for the modification of this assumption. The whole legal next is normative. Every part and every sentence of legal text may express legal norm, including preamble. Thus one may speak about presumption of normativeness of the whole legal text. This presumption can be repealed.

 

References

  1. Bała Paweł, „Invocatio Dei w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w perspektywie porównawczej i historycznej” Studia Erasmiana Wratislaviensia, nr 5 (2011): 305-333.
  2. Banaszak Bogusław, Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych. wyd. 2. Warszawa-Kraków: Wolters Kluwer, 2007.
  3. Bień-Kacała Agnieszka, „Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku po 11 latach jej obowiązywania”, [w:] Konstytucjonalizm czeski i polski 15 i 11 lat po uchwaleniu konstytucji obu państw, red. Zbigniew Witkowski, Vera Jirskova, Katarzyna Witkowska-Chrzczonowicz. 39-62. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2009.
  4. Carré de Malberg Raymond, Contribution à la Théorie générale de l’État, t. I. Paris: Libraire de la Société du Recueil Sirey, 1920.
  5. Complak Krystian, „Preambuła”, [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. Jan Boć. 7-13. Wrocław: Kolonia, 1998.
  6. Dicey Albert Venn, Wstęp do nauki o prawie konstytucyjnym, tłum. W.H. Warszawa: K. Kowalewski, 1908.
  7. Działocha Kazimierz, Tomasz Zalasiński, „Zasada prawidłowej legislacji jako podstawa kontroli konstytucyjności prawa” Przegląd Legislacyjny, nr 3 (2006): 5-20.
  8. Działocha Kazimierz, „Pojęcie aktu normatywnego w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym” Studia Prawnicze, nr 2-3 (1989): 41-59.
  9. Frańczuk Magdalena, Kompendium techniki legislacyjnej. Kraków: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, 2014.
  10. Fuller Lon Luvois, Moralność prawa. Warszawa: PIW, 1978.
  11. Garlicki Leszek, „Wstęp”, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. Leszek Garlicki, wyd. 1. 1-20. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2007.
  12. Garlicki, Leszek. Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. wyd. 10. Warszawa: Wolters Kluwer, 2023.
  13. Granat Mirosław, „Zasada pomocniczości jako norma konstytucyjna. Czy wstęp do Konstytucji RP obowiązuje?”, [w:] Instytucje prawa konstytucyjnego w dobie integracji europejskiej. Księga jubileuszowa dedykowana prof. Marii Kruk-Jarosz, red. Jan Wawrzyniak, Marzena Laskowska. 62-70. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2009.
  14. Grzybowski Konstanty, Zasady Konstytucji Kwietniowej. Komentarz prawniczy do części I ustawy konstytucyjnej. Kraków: Skład Główny w Księgarni Gebethnera, Wolffa i Spółki, 1937.
  15. Grzybowski Stefan, Wypowiedź normatywna oraz jej struktura formalna. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1961.
  16. Gwiżdż Andrzej, „Wstęp do Konstytucji – Zagadnienia Prawne”, [w:] Charakter i struktura norm Konstytucji, red. Janusz Trzciński. 166-184. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1997.
  17. Jabłońska-Bonca Jolanta, Wstęp do nauk prawnych. Poznań: Ars Boni et Aequi, 1994.
  18. Kaczocha Mateusz, Akty prawa miejscowego. Tworzenie. Procedura. Kontrola. Warszawa: Wolters Kluwer, 2022.
  19. Kodeks dóbr kultury i krajobrazu Republiki Włoskiej, tłum. Andrzej Moś. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2017.
  20. Komarnicki Wacław, Ustrój państwowy Polski współczesnej. Geneza i system. Wilno: Polska Druk, Świt, 1937; reprint Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.
  21. Kordela Marzena, „Koncepcja rule of law w prawie angielskim a wartość formalna prawa”, [w:] Polskie dyskusje o państwie prawa, red. Sławomira Wronkowska. 50-61. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
  22. Kosiorowski Cezary, „Normatywny charakter aktu prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego” Państwo i Prawo, nr 9 (2010): 32-45.
  23. Krajewski Radosław, Preambuły aktów normatywnych. Znaczenie i zestawienie. Bydgoszcz: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, 2019.
  24. Lewandowski Sławomir, „Kontrowersje wokół preambuł” Studia Iuridica, t. XXXI (1996): 87-95.
  25. Maciąg Zbigniew, Kształtowanie zasad państwa demokratycznego, prawnego i socjalnego w Niemczech (do 1948 r.). Białystok: Temida 2, 1998.
  26. Malinowski Andrzej, Polski tekst prawny. Opracowanie treściowe i redakcyjne. Warszawa: Wolters Kluwer, 2012.
  27. Marcinkiewicz Marta, „O Konstytucji kwietniowej raz jeszcze” Pamięć i Tożsamość, nr 1 (2018): 296-355.
  28. Morawska Elżbieta, Idea Rechtsstaat w Ustawie Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec. Warszawa: Helsińska Fundacja Praw Człowieka, 2000.
  29. Morawska Elżbieta, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Toruń: TNOiK „Dom Organizatora”, 2003.
  30. Mularski Krzysztof, „Kilka uwag o zbędnych fragmentach aktów normatywnych”, [w:] Prawo wobec wyzwań współczesności, red. Bartosz Guzik, Natalia Buchowska, Paweł Wiliński, t. V. 15-29. Poznań: Wydział Prawa i Administracji UAM, 2008.
  31. Niesiołowski Jarosław, „Charakter normatywny a znaczenie normatywne wypowiedzi tekstu prawnego” Państwo i Prawo, nr 3 (1985): 78-87.
  32. Piechowiak Marek, „Preambuła”, [w:] Konstytucja RP. Komentarz do art. 1-86, red. Marek Safjan, Leszek Bosek, t. I. 118-158. Warszawa: C.H. Beck, 2016.
  33. Piechowiak Marek, Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. Aksjologiczne podstawy prawa. Warszawa: C.H. Beck, 2020.
  34. Płowiec Witold, „Wstęp do Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego” Przegląd Sejmowy, nr 1 (2010): 9-23.
  35. Potrzeszcz Jadwiga, Aksjologia systemu prawa. Teoria i praktyka. Warszawa: Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, 2023.
  36. Potrzeszcz Jadwiga, Bezpieczeństwo prawne z perspektywy filozofii prawa. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
  37. Prawo Starochełmińskie 1584 (1394), red. Witold Maisel, Zbigniew Zdrójkowski, tłum. Andrzej Bzdęga, Alicja Gaca. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1985.
  38. Rot Henryk, Akty prawotwórcze w PRL. Koncepcje i typy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980.
  39. Rozmaryn Stefan, Konstytucja jako ustawa zasadnicza PRL. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967.
  40. Smend Rudolf, Verfassung und Verfassungsrecht. München: Duncker & Humblot, 1928.
  41. Sobota Katharina, Das Prinzip Rechtsstaat. Verfassungs- und verwaltungsrechtliche Aspekte. Tübingen: Mohr Siebeck, 1997.
  42. Sokolewicz Wojciech, „Artykuł 2”, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. Leszek Garlicki. wyd. 1. 1-73. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2007.
  43. Stefaniuk Małgorzata Ewa, Preambuła aktu normatywnego w doktrynie oraz w procesie stanowienia i stosowania polskiego prawa w latach 1989-2007. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2009.
  44. Stern Klaus, Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland, t. I, wyd. 1. München: Beck, 1977.
  45. Trzciński Janusz, „Charakter i struktura norm konstytucyjnych”, [w:] Projekt Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w światle badań nauki prawa konstytucyjnego, red. Kazimierz Działocha, Andrzej Pułło. 29-33. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 1998.
  46. Tuleja Piotr, „Art. 2”, [w:] Konstytucja RP. Komentarz art. 1-86, red. Marek Safjan, Leszek Bosek, t. I. 216-251. Warszawa: C.H. Beck, 2016.
  47. Twardowski Kazimierz, O dostojeństwie Uniwersytetu. Poznań: Rolnicza Drukarnia i Księgarnia Nakładowa, 1933.
  48. Weiler Joseph Halevi Horowitz, Chrześcijańska Europa: konstytucyjny imperializm czy wielokulturowość. Poznań: W drodze, 2003.
  49. Wronkowska Sławomira, Mikołaj Hermann, Agnieszka Łyszkowska, „Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na tekst jednolity aktu normatywnego”, [w:] Tekst jednolity ustawy wobec orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, red. Marzena Laskowska, Zbigniew Wrona. 17-37, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2013.
  50. Wronkowska Sławomira, Maciej Zieliński, Komentarz do Zasad techniki prawodawczej z dnia 20 czerwca 2002 r., wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2012.
  51. Wronkowska Sławomira „Zarys koncepcji państwa prawnego w polskiej literaturze politycznej i prawnej”, [w:] Polskie dyskusje o państwie prawa, red. Sławomira Wronkowska. 63-80. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
  52. Wronkowska Sławomira, „Zmiany w systemie prawnym” Państwo i Prawo, nr 8 (1991): 3-14.
  53. Wróblewski Bartłomiej, Normatywność tzw. dekalogu – pierwszych 10 artykułów Konstytucji kwietniowej, referat wygłoszony 8 kwietnia 2025 r. na konferencji „W poszukiwaniu nowych rozwiązań ustrojowych. Konstytucja kwietniowa z 1935 r. – jej obowiązywanie i dziedzictwo” na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (tekst oddany do druku).
  54. Wróblewski Bartłomiej, Maurycy Zajęcki, „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych” Przegląd Sejmowy, nr 5 (2017): 125-141.
  55. Wróblewski Bartłomiej, Maurycy Zajęcki, „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część druga: typologia przepisów” Przegląd Sejmowy, nr 2 (2021): 181-221.
  56. Wróblewski Bartłomiej, Maurycy Zajęcki, „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część trzecia: typologia fragmentów przepisów i elementów części niezasadniczej aktów normatywnych” Przegląd Sejmowy, nr 2 (2023): 119-155.
  57. Wróblewski Bartłomiej, Maurycy Zajęcki, „O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część czwarta: uzupełnienia dogmatyczno--teoretyczne i podsumowanie” (tekst oddany do druku w Przeglądzie Sejmowym).
  58. Wróblewski Bartłomiej, Maurycy Zajęcki, „Problemy z pojęciem normatywności tekstu aktów prawnych. Uwagi recenzyjne i polemiczne po lekturze pracy Małgorzaty Ewy Stefaniuk Preambuła aktu normatywnego w doktrynie oraz w procesie stanowienia i stosowania polskiego prawa w latach 1989-2007 Warszawa 2009” Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 2 (2012): 293-306.
  59. Wróblewski Bartłomiej, Die Staatshaftung für legislatives Unrecht in Deutschland. Eine rechtshistorische, rechtsdogmatische und rechtsvergleichende Untersuchung. Baden Baden: Nomos Verlag, 2005.
  60. Wróblewski Jerzy, Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1959.
  61. Zieliński Maciej, Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1972.
  62. Zieliński Maciej, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, wyd. 5. Warszawa: Lexis Nexis, 2010.
  63. Ziembiński Zygmunt, „Przepis prawny a norma prawna” Ruch Prawniczy i Ekonomiczny, nr 1 (1960): 105-122.
  64. Ziembiński Zygmunt, Problemy podstawowe prawoznawstwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
  65. Zirk-Sadowski Marek, Prawo a uczestniczenie w kulturze. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1998.
  66. Zmierczak Maria, „Kształtowanie się koncepcji państwa prawnego (na przykładzie niemieckiej myśli polityczno-prawnej)”, [w:] Polskie dyskusje o państwie prawa, red. Sławomira Wronkowska. 11-27. Poznań: Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
  67. Zoller Elisabeth, Droit constitutionnel. wyd. 2. Paris: Presses Universitaires de France, 1999.

Downloads

Download data is not yet available.

Most read articles by the same author(s)