Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Artykuły

2026: online-first

Publicznoprawny samorząd gospodarczy jako instrument decentralizacji i deregulacji funkcjonalnej w publicznym prawie gospodarczym – analiza konstytucyjna

DOI:
https://doi.org/10.36128/yxtxgm07
Przesłane
31 lipca 2026
Opublikowane
4 listopada 2026

Abstrakt

W polskim porządku konstytucyjnym decentralizacja władzy publicznej stanowi zasadę ustrojową o charakterze normatywnym (art. 15 Konstytucji RP). Równocześnie realizacja zasady społecznej gospodarki rynkowej wymaga dialogu i współpracy państwa z partnerami społecznymi (art. 20). Instytucjonalnym reprezentantem przedsiębiorców powinien być publicznoprawny samorząd gospodarczy - nie został on jednak utworzony. Ustawa o izbach gospodarczych z 1989 r. (art. 2) błędnie nazywa powstające na jej podstawie stowarzyszenia prywatnoprawne „organizacjami samorządu gospodarczego”, co stanowi wynik wadliwego utożsamienia przez ustawodawcę pojęć samorządności i samorządu.

W opracowaniu postawiono tezę, że publicznoprawny samorząd gospodarczy stanowi konstytucyjnie dopuszczalny i systemowo niezbędny instrument realizacji decentralizacji i deregulacji funkcjonalnej w sferze publicznego prawa gospodarczego. Bez jego powołania oba procesy pozostają pozbawione właściwego instytucjonalnego nośnika.

Przedmiotem analizy jest konstytucyjne znaczenie pojęć decentralizacji i samorządu na tle art. 15, 16 oraz 20 Konstytucji RP (z uwzględnieniem regulacji rozdziału VII dotyczących wykonywania i finansowania zadań publicznych) rozpatrywane w odniesieniu do art. 17 ust. 2 Konstytucji RP, który dopuszcza tworzenie samorządu gospodarczego jako szczególnej formy samorządu. Uwzględniono również przepisy powołujące izby rolnicze oraz Polską Izbę Ubezpieczeń, a także brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy o izbach gospodarczych. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że głęboka decentralizacja wykonywania zadań publicznych oraz wymagania deregulacji funkcjonalnej z wykorzystaniem publicznoprawnego samorządu gospodarczego znajdują oparcie w przepisach Konstytucji RP.

Bibliografia

  1. Baldwin Robert, Martin Cave, Martin Lodge, Understanding Regulation. Theory, Strategy, and Practice, 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2011.
  2. Banaszak Bogusław, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck, 2009.
  3. Banaszak Bogusław, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2. Warszawa: C.H. Beck, 2012.
  4. Bandarzewski Kazimierz, Samorząd gospodarczy w prawie polskim. Studium prawne. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2014.
  5. Bigo Tadeusz, Związki publiczno-prawne w świetle ustawodawstwa polskiego. Warszawa, 1928.
  6. Błachucki Mateusz, „Przemiany ustrojowe samorządu specjalnego w prawie administracyjnym”, [w:] Prace studialne Warszawskiego Seminarium Aksjologii
  7. Administracji, t. III, red. Krzysztof Wąsowski, Katarzyna Zalasińska. Kraków, 2014.
  8. Black Julia, „Critical Reflections on Regulation” Australian Journal of Legal Philosophy 27 (2002): 1–27.
  9. Brzeziński Kamil, Tomasz Dorożyński, Agnieszka Kretek-Kamińska, Piotr Marciniak, „Reprezentatywność organizacji przedsiębiorców w dialogu z administracją publiczną” Studia Prawno-Ekonomiczne, 129 (2023): 79–100.
  10. Brzeziński Kamil, Tomasz Dorożyński, Agnieszka Kretek-Kamińska, Piotr Marciniak, Olga Korczyńska, „Towards a New Sectoral Model of Chambers
  11. of Commerce: Exploratory Survey of Business Environment Organisations in Poland” Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, nr 12 (2024): 2–16.
  12. Chlipała Monika, „Unormowania prawne dekoncentracji wewnętrznej w samorządzie terytorialnym” Przegląd Prawa Publicznego, nr 10 (2013): 99–108.
  13. Dąbrowski Karol, Tomasz Dorożyński, Piotr Marciniak, „The Justification of the Sectoral Model of Chambers of Commerce – Polish Perspective” Studia Iuridica Lublinensia, nr 5 (2023): 53–75.
  14. Długosz Tomasz, „Społeczna gospodarka rynkowa jako kryterium organizacji gospodarki” Gdańskie Studia Prawnicze, 37 (2017): 17–25.
  15. Fundowicz Sławomir, Decentralizacja administracji publicznej w Polsce. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2005.
  16. Garlicki Leszek, Marek Zubik, „Komentarz do art. 20”, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. I, red. Leszek Garlicki. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1999.
  17. Górka Marta, „Rodzaje dekoncentracji wewnętrznej w materialnym prawie administracyjnym”, [w:] Administracja publiczna wobec wyzwań i oczekiwań społecznych, red. Małgorzata Giełda, Renata Raszewska-Skałecka. 51–65. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 2015.
  18. Grelowski Zbigniew, Samorząd specjalny gospodarczy – zawodowy – wyznaniowy według obowiązujących ustaw w Polsce. Katowice, 1947.
  19. Guziejewska Beata, Piotr Marciniak, „Znaczenie dorobku nowej ekonomii instytucjonalnej dla rozwoju idei powszechnego samorządu gospodarczego w Polsce” Studia Prawno-Ekonomiczne, 119 (2021): 231–253.
  20. Hancher Leigh, Michael Moran, „Introduction: Regulation and Deregulation” European Journal of Political Research, nr 2 (1989): 129–136. https://doi.org/10.1111/j.1475-6765.1989.tb00186.x.
  21. Hood Christopher, Helen Margetts, The Tools of Government in the Digital Age. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2007.
  22. Kmieciak Robert, Paweł Antkowiak, Adam Jaskulski, Pożądany kierunek zmian modelu samorządu gospodarczego w Polsce. Warszawa–Poznań: Wydawnictwo Naukowe WNPiD UAM, 2016.
  23. Konstytucja RP, t. I–II, Komentarz, red. Marek Safjan, Leszek Bosek. Warszawa: C.H. Beck, 2016.
  24. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. I–II, red. Leszek Garlicki, Marek Zubik, wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2016.
  25. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.Komentarz, t.I–V,red. Leszek Garlicki. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1999–2007.
  26. Kosikowski Cezary, Publiczne prawo gospodarcze Polski i Unii Europejskiej. Warszawa: LexisNexis, 2010.
  27. Marciniak Piotr, „Building Institutional Effectiveness of Public Law Chambers of Commerce: An Introduction to the Sectoral Model” Krytyka Prawa, nr 3 (2025): 212–235.
  28. Marciniak Piotr, „Five Key Differences between Chambers of Commerce in United Kingdom, Belgium and Poland” Studia Prawa Publicznego, nr 4 (2023): 95–115.
  29. Marciniak Piotr, „Nowoczesna gospodarka wymaga eksperckiego samorządu gospodarczego. Wprowadzenie do modelu sektorowego” Prawo i Więź, nr 4 (2025): 469–492.
  30. Marciniak Piotr, Sektorowy model samorządu gospodarczego. Założenia i perspektywa wprowadzenia w Polsce. Warszawa: C.H. Beck, 2023.
  31. Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii, Zasady pomiaru kosztów regulacyjnych ponoszonych przez adresatów aktów prawnych. Warszawa, 2019. https://www.gov.pl/attachment/e7ef6501-d2c-8-4cfa-a3e9-0942e5cb32ce.
  32. Niczyporuk Janusz, Dekoncentracja administracji publicznej. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2006.
  33. Niewiadomski Zygmunt, „Samorząd terytorialny”, [w:] System Prawa Administracyjnego, red. Roman Hauser, Zygmunt Niewiadomski, Andrzej Wróbel. 131–136. Warszawa: C.H. Beck, 2011.
  34. Niewiadomski Zygmunt, red., Publiczne prawo gospodarcze. Warszawa: C.H. Beck, 2019.
  35. Olejniczak-Szałowska Ewa, „Geneza, pojęcie i cechy samorządu terytorialnego”, [w:] Prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, red.
  36. Małgorzata Stahl. Warszawa: Wolters Kluwer, 2019.
  37. Osborne David, Ted Gaebler, Reinventing Government: How the Entrepreneurial Spirit Is Transforming the Public Sector. Reading, MA: Addison-Wesley, 1992.
  38. Pilgrim Marcus, Ralf Meier, National Chambers of Commerce – A Primer on the Organization and Role of Chamber Systems. Washington: Center for International Private Enterprise, 1995.
  39. Prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje,zasady w teorii i orzecznictwie, red. Małgorzata Stahl. Warszawa: Wolters Kluwer, 2019.
  40. Prawo konstytucyjne Rzeczypospolitej Polskiej, red. Paweł Sarnecki. Warszawa: C.H. Beck, 2014.
  41. Sack Detlef, ed., Chambers of Commerce in Europe. Self-Governance and Institutional Change. Cham: Palgrave Macmillan, 2021.
  42. Sarnecki Paweł, „Komentarz do art. 15” i „Komentarz do art. 17”, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t.I, wyd. 2,red. Leszek Garlicki, Marek Zubik.
  43. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2016. Sarnecki Paweł, „Komentarz do rozdziału VII (art. 163–172)”, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. IV, red. Leszek Garlicki. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2005.
  44. Stasikowski Rafał, „Regulacja jako nowa funkcja współczesnej administracji publicznej w Polsce” Studia Prawnicze, nr 3 (2007): 27–58.
  45. Sypniewski Dominik, „Udział samorządu gospodarczego w wykonywaniu zadań publicznych z zakresu administracji gospodarczej” Roczniki Administracji i Prawa 24, numer specjalny (2024): 59–69.
  46. Szkudlarek Piotr, „Regulacja jako instrument oddziaływania państwa na gospodarkę” Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 113 (2010): 927–937.
  47. Walkowiak Katarzyna, „Podstawy teoretyczne samorządu zawodowego geodetów i kartografów” Przegląd Geodezyjny, nr 11 (2014): 8–10.
  48. Woźnicki Jerzy, Deregulacja w systemie szkolnictwa wyższego. Warszawa: Fundacja Rektorów Polskich, 2015.
  49. Wróblewski Bartłomiej, „Na co odpowiada deregulacja? Inflacja prawa a nadregulacja” Prawo i Więź, nr 3 (2026): 575–596.
  50. Wykrętowicz Stanisław, „Powstanie i rozwój samorządu gospodarczego w Europie i w Polsce”, [w:] Spór o samorząd gospodarczy w Polsce, red. Stanisław Wykrętowicz. 13–35. Poznań: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, 2005.
  51. Wykrętowicz Stanisław, red., Obywatelski projekt ustawy o izbach przemysłowo-handlowych w Polsce. Poznań: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, 2012.
  52. Zimmermann Jan, Prawo administracyjne. Warszawa: Wolters Kluwer, 2022.

Downloads

Download data is not yet available.

Inne teksty tego samego autora